{"id":1360,"date":"2020-07-23T10:58:27","date_gmt":"2020-07-23T07:58:27","guid":{"rendered":"https:\/\/www.pen-kurd.org\/?p=1360"},"modified":"2020-07-23T10:58:27","modified_gmt":"2020-07-23T07:58:27","slug":"peymanen-sewr-u-lozan-u-xayintiya-bi-kurdan-re-besa-1emin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/peymanen-sewr-u-lozan-u-xayintiya-bi-kurdan-re-besa-1emin\/","title":{"rendered":"PEYMAN\u00caN SEWR \u00db LOZAN \u00db XAY\u00ceNTIYA BI KURDAN RE-Be\u015fa 1\u2019em\u00een"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Esl\u00eexan Yildirim<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">PEYMAN\u00caN SEWR \u00db LOZAN \u00db XAY\u00ceNTIYA BI KURDAN RE-Be\u015fa 1\u2019em\u00een<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Peymana Lozan 24\u2019\u00ea Temm\u00fbz\u00ea sala 1923\u2019yan hat \u00eemzekirin, bi v\u00ea peyman\u00ea Kurdistan hat per\u00e7ekirin \u00fb Dewleta Tirkiye di qada navnetew\u00ee de hat qeb\u00fblkirin. Wek gelek mijaran, di derbar\u00ea v\u00ea peyman\u00ea de, di vegotin\u00ean rew\u015fa heyama avakirina Dewleta Tirkiy\u00ea de gelek \u00e7ewtit\u00ee \u00fb xelit\u00ee hene; ya muh\u00eem hin ji van bi zaneb\u00fbn \u00fb ji bo xapandina millet hatine me\u015fandin. Gelek kit\u00eab bi away\u00ea sansurkir\u00ee ji n\u00fbve hatine \u00e7apkirin, \u00e7i belge \u00fb kit\u00eab\u00ea ku nav\u00ea Kurdan yan di derbar\u00ea wan de hinek agahiy\u00ean er\u00ean\u00ee t\u00ea de hebin hatine guhertin, hin vegotin ji wan hatine derxistin \u00fb hatine berovaj\u00eekirin. Loma demeke dir\u00eaj hay\u00ea gelek Kurdan ji rastiya d\u00eeroka wan tuneb\u00fb. L\u00ea teko\u015f\u00eena Kurdan ya s\u00eehsal\u00ean daw\u00ee, hin bidestxistin\u00ean wan \u00fb \u00eemkan\u00ean teknolojiya \u00eero dike ku h\u00ead\u00ee h\u00ead\u00ee d\u00eeroka Kurdan ba\u015ftir b\u00ea xuyakirin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u015e\u00eerovekirina heyama Peyman\u00ean Sewr \u00fb Lozan ji bo Kurdan gelek\u00ee gir\u00eeng e, ji ber ku xay\u00eentiya her\u00ee mezin di v\u00ea dem\u00ea de bi Kurdan re hat kirin \u00fb ji ber w\u00ea ev sed sal in Kurd t\u00ean qetilkirin, t\u00ean surgunkirin, ziman\u00ea wan, \u00e7anda wan t\u00ean diz\u00een, mal\u00ean wan welat\u00ea wan t\u00ean talankirin\u2026 Ji ber ku mijar pir berfireh e, li vir em \u00ea nikaribin rew\u015f\u00ea bi temam\u00ee raxin ber \u00e7avan. Di kit\u00eaba xwe ya bi nav\u00ea \u201cDi Sedsala 20\u2019an de KURDISTAN \u00db S\u00ceNOR\u201d de hebek\u00ee din berfireh ez li ser w\u00ea dem\u00ea sekin\u00eeme; ji bo \u00e7avkaniy\u00ean vegotin\u00ean v\u00ea niv\u00ees\u00ea \u00fb agahiy\u00ean berfirehtir mirov kare li w\u00ea bin\u00eare. Niha li ser bingeha w\u00ea xebat\u00ea ez \u00ea bi kurtas\u00ee li ser mijar\u00ea bisekinim.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u015eer\u00ea C\u00eehan\u00ea ya 1\u2019em\u00een bi Agirbesta Mondros\u00ea ya di 30\u2019\u00ea Kew\u00e7\u00eara 1918\u2019an de bi daw\u00ee b\u00fb \u00fb v\u00ea dem\u00ea Dewleta Osman\u00ee bi her away\u00ee fe\u015fkil\u00eeb\u00fb, art\u00ea\u015fa w\u00ea bela wela b\u00fbb\u00fb. L\u00ea art\u00ea\u015fa li \u015ferq\u00ea ya ku di bin fermandariya Kazim Qarabekir de b\u00fb \u00fb ew j\u00ee piraya wan Kurd b\u00fbn, heya bi Erz\u00eencan, Erzir\u00fbm \u00fb Qers bidest xistib\u00fbn \u00fb bi erda \u00ceran\u00ea de \u00e7\u00fbb\u00fbn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bi Agirbesta Mondros\u00ea art\u00ea\u015fa Osman\u00ee mecb\u00fbr dim\u00eene ji Qefqas \u00fb \u00ceran\u00ea veki\u015fe. Di v\u00ea navber\u00ea de Kurd\u00ean ku di nav art\u00ea\u015f\u00ea de cih girtib\u00fbn, tev\u00ee \u00e7ek\u00ean xwe be\u015fdar\u00ee nav ref\u00ean serok\u00ea berxwedana Kurdan ya li \u00ceran\u00ea Sme\u00eel Axay\u00ea \u015eikak\u00ee(Simko) dibin. Dema \u015fore\u015f li R\u00fbsya \u00e7\u00eabib\u00fb(1917) \u00fb esker\u00ea wan pa\u015f de vegeriyab\u00fbn Sme\u00eel Axa dest dan\u00eeb\u00fb ser \u00e7ek\u00ean wan j\u00ee. Hevalbend\u00ea w\u00ee y\u00ea her\u00ee mezin Sey\u00eed Taha b\u00fb, torin\u00ea \u015e\u00eax Ubeydulah \u00ea ku ji bo serxweb\u00fbna Kurdistan\u00ea di 1880\u2019y\u00ee de serhildaneke berfireh dab\u00fb destp\u00eakirin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Li ba\u015f\u00fbr\u00ea h\u00eaz\u00ean Ingil\u00eez, Frensiz \u00fb \u00cetaliyan hem\u00fb erd\u00ea Dewleta Osman\u00eeyan dagir kirib\u00fbn \u00fb gihi\u015ftib\u00fbn ba\u015f\u00fbr\u00ea Kurdistan\u00ea, bi r\u00eaveber\u00ean Kurdan re diketin t\u00eakiliy\u00ea da ku wan j\u00ee ji Dewleta Osman\u00ee veqet\u00eenin \u00fb di bin hukm\u00ea xwe de d\u00eezaynek n\u00fb bidin her\u00eam\u00ea.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kurdan di destp\u00eaka herb\u00ea de di cepheya R\u00fbsan de ku gelek Ermen\u00ee j\u00ee bi wan re bib\u00fbn al\u00eekar, z\u00eade windah\u00ee dab\u00fbn \u00fb ber bi ba\u015f\u00fbr ve bib\u00fbn mihacir. D\u00fbra qirkirina Ermeniyan ya ji aliy\u00ea Ittihadiyan ve j\u00ee bi ser de hat \u00fb civat ket halek\u00ee pir nexwe\u015f. Dema agirbest hat \u00eelankirin, p\u00ea re j\u00ee pirsgir\u00eak\u00ean Ermeniyan derketin p\u00ea\u015f \u00fb tirsa ku gelek bajar\u00ean Kurdan bi ser Ermen\u00eestan\u00ea ve berdin di nav xelk\u00ea de bela b\u00fb. Li himber v\u00ea di 4\u2019\u00ea Berfenbara 1918\u2019an de li Stenbol\u00ea \u201cKomeleya Parastina Maf\u00ean Bajar\u00ean Rojhilat\u201d (V\u00eelayat-\u00ee \u015earkiye Mudafaa-\u00ee H\u00fbk\u00fbk Cem\u00eeyet\u00ee) hate damezirandin \u00fb li wilayet\u00ean Erzirom, Bedl\u00ees, Diyarbekir, S\u00eawaz, Elez\u00eez \u00fb Wan\u00ea \u015fax\u00ean w\u00ea hatin vekirin. Piraniya damezr\u00eener\u00ean komeley\u00ea Kurd in. Di civ\u00eena p\u00ea\u015f\u00ee a v\u00ea komeley\u00ea de hin qerar hatin stendin; ji vana ya p\u00ea\u015f\u00ee wiha digot:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cLi wilayet\u00ean rojhilat maf\u00ean tar\u00eex\u00ee \u00fb irq\u00ee y\u00ean Tirk \u00fb Kurdan di bin miliyeta Osman\u00ee de kom b\u00fbye \u00fb p\u00eakhatina berjewendiya herdu irqan -b\u00eay\u00ee ku yek tecawiz\u00ee maf\u00ea y\u00ea din bike- qeb\u00fbl b\u00fbye.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ji aliyek\u00ee ve j\u00ee Cemiyeta Kurd Teal\u00ee ya ku di Berfanbara 1918 li Stenbol\u00ea hatib\u00fb avakirin, di demeke kin de li gelek bajar \u00fb nav\u00e7ey\u00ean Kurdistan \u015fax\u00ea xwe vekirin. Ji sala 1919 heya 1922\u2019yan li her aliy\u00ea Kurdistan\u00ea \u00fb li cih\u00ean ku Kurd l\u00ea dijiyan ji bo welat\u00ea xwe azad bikin berxwedanek b\u00eahempa heye. Ev teko\u015f\u00eena Kurdan di tar\u00eexa Tirkiy\u00ea de wek \u201cHerba Xelasiy\u00ea\u201d(Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131) t\u00ea binavkirin ku bi v\u00ea teko\u015f\u00een\u00ea li ser bingeya wekheviya Kurd \u00fb Tirkan Tirkiye hat avakirin l\u00ea maf\u00ea Kurdan y\u00ea her\u00ee bi\u00e7\u00fbk j\u00ee t\u00ea de cih negirt.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ji bo Peymana Sewr\u00ea, 18\u2019\u00ea \u00c7ileya 1919\u2019an Konferansa A\u015ftiy\u00ea li Par\u00ees\u00ea dest p\u00ea kir. Delegey\u00ean dewlet\u00ean ku di herba dinyay\u00ea de cih girtib\u00fbn tevde li wir b\u00fbn, biryar\u00ean li wir b\u00ean stendin w\u00ea qedera gelek milletan tay\u00een bikira. Cemiyeta Kurd Teal\u00ee j\u00ee wek delegey\u00ea Kurdan \u015eer\u00eef Pa\u015fa wez\u00eefedar kirib\u00fbn. \u015eer\u00eef Pa\u015fa d\u00eeplometek bi tecr\u00fbbe \u00fb xwed\u00ee dan\u00fbstendinek berfireh b\u00fb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Di r\u00fbni\u015ftina 26\u2019\u00ea Sibat\u00ea de, Ermeniyan ev her\u00eam dixwestin: Senceqa Mera\u015f\u00ea \u00fb Kl\u00eekyay\u00ea, wilayet\u00ean Erzir\u00fbm, Bedl\u00ees, Wan, Diyarbekir, Xarp\u00fbt \u00fb S\u00eawaz\u00ea \u00fb be\u015feke wilayeta Trebzon\u00ea ku digih\u00ee\u015ft Behra Re\u015f. Bi v\u00ee away\u00ee wan dixwest par\u00e7eyek\u00ee mezin \u00ea Kurdistan\u00ea bikin Ermenistan. Dema ev agah\u00ee gihi\u015ft r\u00eaber \u00fb xelk\u00ea Kurdistan, li hember wez\u00eefedar\u00ean Ingil\u00eez, Frensiz \u00fb tevgera wan ya li Kurdistan bertek\u00ee dest p\u00ea kirin, hin ji efser\u00ea wan hatin ku\u015ftin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">15\u2019\u00ea Gulana 1919\u2019an de Y\u00fbnana Izm\u00eer zept kir. Serhildana \u015e\u00eax Mehm\u00fbd Berzenc\u00ee j\u00ee, li Sil\u00eamaniy\u00ea di 23\u2019y\u00ea Gulana 1919\u2019an de dest p\u00ea dike. Serhildana \u015e\u00eax Mehm\u00fbd ya bi d\u00fb dagirkirina Izm\u00eer\u00ea bi \u00e7end rojan, dide xuyakirin ku bi ner\u00eenek hevpar ya Kurd \u00fb Tirkan teko\u015f\u00een t\u00ea me\u015fandin. H\u00eaz\u00ean Ingil\u00eez di dema serhildan\u00ea de di\u015fik\u00ean \u00fb Sil\u00eamaniye bi tevay\u00ee dikeve dest\u00ea Kurdan. \u015e\u00eax Mehm\u00fbd serxweb\u00fbna Kurdistan\u00ea \u00fb xwe j\u00ee wek hikumdar\u00ea w\u00ea \u00eelan dike.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gerek mirov bal\u00ea bik\u015f\u00eene ser ku dema evqas teko\u015f\u00een di nav Kurdan de heb\u00fb h\u00een M\u00fbstafa Kemal li Stenbol\u00ea ye \u00fb ne xwed\u00ee tu tevger\u00ea ye. Pad\u00ee\u015fah\u00ea ku li Stenbol\u00ea di qesra xwe de h\u00eas\u00eer ketiye teko\u015f\u00eena Kurdan di\u015fop\u00eene \u00fb xelasiy\u00ea di xwe av\u00eatina bext\u00ea Kurdan de dib\u00eene. Bi taybet\u00ee M\u00fbstafa Kemal Pa\u015fa hildibij\u00eare ku bi\u015f\u00eene nav Kurdan, ji ber ku ber\u00ea li Kurdistan wez\u00eefe stendib\u00fb \u00fb bi giregir\u00ean Kurdan re hevnaskirinek w\u00ee heb\u00fb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bi wez\u00eefedarkirina ji aliy\u00ea pad\u00ee\u015fah, M. Kemal wek mufet\u00ee\u015f\u00ea art\u00ea\u015fa Dewleta Osman\u00ee ji Stenbol\u00ea bi riya deryay\u00ea ber\u00ea xwe dide rojhilat. Ber\u00ee derbas\u00ee Erzur\u00fbm bibe dest bi \u015fandina mekt\u00fbban ji seroke\u015f\u00eer\u00ean Kurdan re dike \u00fb d\u00fbra j\u00ee v\u00eana dom dike. Mustefa Kemal, di \u201cNutuk\u201da xwe de wiha dib\u00eaje: \u201cMin namey\u00ean taybet ji hin kes\u00ean giregir \u00ea gava ez wek kumandar\u00ea art\u00ea\u015f\u00ea li Diyarbekir \u00fb Bedl\u00ees\u00ea b\u00fbm me hevdu nas kirib\u00fb re niv\u00eesand \u00fb min t\u00eakil\u00ee \u00fb p\u00eawend\u00ee bi hin serok\u00ean e\u015f\u00eeran \u00ean li derdora Wan \u00fb Bazid\u00ea re dan\u00ee.\u201d M. Kemal li Stenbol\u00ea ber\u00ee b\u00ea wez\u00eefedarkirin gelek caran bi pad\u00ee\u015fah re li hev r\u00fbni\u015ftib\u00fbn \u00fb li ser rew\u015f\u00ea gelek\u00ee axiv\u00eeb\u00fbn. B\u00eag\u00fbman di ser\u00ee de li gor tal\u00eemat\u00ea pad\u00ee\u015fah dime\u015fiya. Di mekt\u00fbb\u00ea xwe de, di dan \u00fb stendin\u00ea xwe de behsa parastina x\u00eelafet \u00fb seltanet\u00ea dike \u00fb dib\u00eaje: \u201cDijmin\u00ean me, ji bo serxweb\u00fbna milet\u00ea me t\u00eak bibin \u00fb w\u00ee bikine rew\u015fa koleyan, dixebitin. Hi\u015fkere t\u00ea xuyakirin ku, ew dayikn\u00ee\u015ftimana me ya ji bav \u00fb kal\u00ean me maye dixwazin bikin Ermenistan.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ber\u00ee M. Kemal here, Kongreya Erzir\u00fbm dest p\u00ea kiriye. Di Kongrey\u00ea Erzir\u00fbm \u00fb S\u00eevas\u00ea de gelek Kurd hene \u00fb li ser bingeha wekheviya Kurd \u00fb Tirkan biryara teko\u015f\u00een\u00ea t\u00ea stendin. Ji 54 delegey\u00ean ku tev\u00ee Kongreya Erzirom\u00ea b\u00fbne, 22 j\u00ea Kurd in. Tev\u00ee 10 delegey\u00ean ku ji Elez\u00eez, Merd\u00een \u00fb Diyarbekir\u00ea hatine hilbijartin l\u00ea ji ber ku waliy\u00ean Osman\u00ee nehi\u015ftine ew be\u015fdar\u00ee kongrey\u00ea bibin dibe 32 delege y\u00ea Kurd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Li Stenbol\u00ea bi bangkirina \u015e\u00eaxul\u00eeslam\u00ea ber\u00ea \u00fb endam\u00ea kab\u00eeneya w\u00ea dem\u00ea Haydar\u00ee Zade, wek<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">n\u00fbner\u00ean Kom\u00eeteya Bilind a Kurdan Sey\u00eed Abdulqadir, Em\u00een Al\u00ee Bedirxan, Mewlanazade Rifat, P\u00ea\u015fkar (yarbay) Em\u00een Beg \u00fb Serdar (b\u00eenba\u015f\u00ee) Awn\u00ee di 10\u2019\u00ea Temm\u00fbza 1919\u2019an de ligel Wez\u00eer\u00ea \u015eer \u00ea Osman\u00ee Abuk Pa\u015fa \u00fb Wez\u00eer\u00ea Deryavaniy\u00ea Avni Pa\u015fa civ\u00eenek\u00ea \u00e7\u00eadikin. Civ\u00een bi soz\u00ea ku w\u00ea Hik\u00fbmeta Osman\u00ee Kurdistaneke xweser (otonom) qeb\u00fbl bike \u00fb wal\u00ee \u00fb erkedar\u00ean Kurd j\u00ee tay\u00een\u00ee Kurdistan\u00ea bike, hevd\u00eetin bi daw\u00ee dibe.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ji bo biryar\u00ean hevpar Heyeta Tems\u00eeliyey\u00ea ku M\u00fbstafa Kemal j\u00ee di nav wan de b\u00fb \u00fb tems\u00eelvan\u00ea Hik\u00fbmeta Stenbol\u00ea, li Amasyay\u00ea hevd\u00eetin p\u00eak an\u00een. Di van hevd\u00eetin\u00ea roj\u00ean 20-23 Kew\u00e7\u00eara 1919\u2019an de hin biryar t\u00ean stendin ku wek \u201cProtokol\u00ean Amasyay\u00ea\u201d t\u00ean binavkirin. Di protokol\u00ea de t\u00ea gotin ku, \u201cS\u00eenor\u00ean Dewleta Osman\u00ee y\u00ean ku hatine tesewirkirin \u00fb pejirandin ew erd\u00ean ku Tirk \u00fb Kurd li wan bi cih b\u00fbne digire nav xwe. Ev pi\u015ft\u00ee \u00eezahkirina nemimkunb\u00fbna veqet\u00eena Kurdan a ji cam\u00eeaya Osman\u00ee bi awayek\u00ee mu\u015fterek hat qeb\u00fblkirin ku ev s\u00eenor daxwazeke asgar\u00ee ye \u00fb div\u00ea b\u00ea tem\u00eenkirin. Ligel v\u00ea, ji bo bi awayek\u00ee serbest p\u00ea\u015fketina Kurdan b\u00ea tem\u00eenkirin \u00fb bibin xwediy\u00ea dest\u00fbra maf\u00ean n\u00eejad\u00ee \u00fb civak\u00ee \u00fb bikevin rewac\u00ea \u00fb ji bo ku r\u00ea li ber tov\u00ean n\u00eefaq\u00ea y\u00ean biyaniyan b\u00ea girtin, ku ew di bin nav\u00ea serbixweb\u00fbna Kurdan de v\u00ea yek\u00ea dikin; minasib hat d\u00eetin ku ev yek ji niha ve ji aliy\u00ea Kurdan ve j\u00ee b\u00ea zan\u00een.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gerek mirov bal\u00ea bik\u015f\u00eene ser gotina \u201ccam\u00eeaya Osman\u00ee\u201d \u00fb li ser pir bisekine. Gelek netewperest\u00ean Tirkan radih\u00eajin gotina Osman\u00ee \u00fb Tirk yan Tirkiye dixin \u015f\u00fbna w\u00ea. Ev di watey\u00ea de guhertin\u00ean mezin bi xwe re t\u00eene \u00fb \u00e7ewt\u00eetiyek mezin \u00e7\u00eadike. Li gor dem\u00ea j\u00ee carna watey\u00ean gotina t\u00ean guhertin, em karin b\u00eajin h\u00een dema Osman\u00ee bi temam\u00ee\n\n ji hol\u00ea ranebib\u00fb hina nav\u00ea Tirk ji bed\u00eala Osman\u00ee bikar dian\u00een, ku qet eleqeya w\u00ea bi Tirkitiya \u00eero tune ye.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Em vegerin ser Sewr\u00ea, piraya Kurdan li hember p\u00ea\u015fde\u00e7\u00fbn\u00ean Sewr\u00ea derdikevin. Ji serok\u00ea Cemiyeta Teal\u00ee ya Kurdistan\u00ea Sey\u00eed Abdulqadir heya bi Se\u00eed\u00ea Kurd\u00ee \u00fb gelek serok\u00ean e\u015f\u00eer\u00ean Kurdan bi niv\u00ees\u00ea ku bela dikin, bi telgraf\u00ean ku di\u015f\u00eenin Konferansa Sewr\u00ea, diyar dikin ku ew fikar\u00ean li wir t\u00ean p\u00ea\u015fniyazkirin qeb\u00fbl nakin \u00fb dixwazin tev\u00ee biray\u00ean xwe y\u00ean Tirk bij\u00een.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mecl\u00eesa Meb\u00fbsan a Osman\u00ee ya daw\u00ee, di civ\u00eena 28\u2019\u00ea \u00c7ileya 1920\u2019an de M\u00eesaq\u00ee Mil\u00ee (Peymana Mil\u00ee) pesend \u00fb qeb\u00fbl kir. Di Mecl\u00ees\u00ea de gelek meb\u00fbs\u00ean Kurd hene \u00fb daxwaz\u00ean xak\u00ea y\u00ean ku di M\u00eesaq\u00ea Mil\u00ee de hatib\u00fbn diyarkirin, her\u00eam\u00ean Tirk \u00fb Kurdan digirt nav xwe; yan\u00ee biryar\u00ean Protokol\u00ean Amasyay\u00ea ya ku bi bihevretiya Tirk \u00fb Kurdan dewletek n\u00fb b\u00ea damezirandin ji aliy\u00ea Mecl\u00eesa Meb\u00fbsan a Osman\u00ee ve diket bin fermiyet\u00ea.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Piraya s\u00eenor\u00ea Tirkiye y\u00ea \u00eero bi teko\u015f\u00eena Kurdan hatin muhafezekirin. Li jor mijara s\u00eenor\u00ea aliy\u00ea R\u00fbsan derbas bib\u00fb. Di sala 1919\u2019an Kurd\u00ean Ruha, Mere\u015f, M\u00eard\u00een, Enteb, Edene \u00fb Hekariy\u00ea ku bi awayek\u00ee rasterast bi herekat\u00ean Ingil\u00eez \u00fb Frensiyan re r\u00fb bi r\u00fb mane, ji bo ku biyaniyan ji welat\u00ean xwe derxin, wek mil\u00ees\u00ean her\u00eam\u00ee t\u00eako\u015f\u00een\u00ean mezin li dar dixin. Yan\u00ee Kurd li hem\u00fb bajar\u00ean ku \u00eero li ba\u015f\u00fbr\u00ea Tirkiy\u00ea ne li ber xwe didin \u00fb nah\u00ealin h\u00eaz\u00ean Ewr\u00fbp\u00ee bikevin axa wan. Ji aliy\u00ea din ve li V\u00eelayeta M\u00fbsil\u00ea j\u00ee Kurd \u00fb h\u00eaz\u00ean Ingil\u00eez her di p\u00eax\u00eal\u00ea hev de ne.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-1 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.pen-kurd.org\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/M.-\u015eER\u00ceF-PA\u015eA-2.jpg\" alt=\"\" data-id=\"1374\" data-full-url=\"https:\/\/www.pen-kurd.org\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/M.-\u015eER\u00ceF-PA\u015eA-2.jpg\" data-link=\"https:\/\/www.pen-kurd.org\/peymanen-sewr-u-lozan-u-xayintiya-bi-kurdan-re-besa-1emin\/m-serif-pasa-2-2\/\" class=\"wp-image-1374\"\/><\/figure><\/li><\/ul><figcaption class=\"blocks-gallery-caption\"><strong>M.\u015eer\u00eef Pa\u015fa<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gelek belge pir zelal dide xuyakirin ku y\u00ea ewil biryar\u00ea li Sewr\u00ea qeb\u00fbl nekir \u00fb ew binp\u00ea kir Kurd b\u00fbn. \u015eer\u00eef Pa\u015fa bixwe ji konferans\u00ea vediki\u015fe (5 gulan 1920) \u00fb v\u00eana bi nameyek\u00ea radigih\u00eene r\u00eaber\u00ea Kurdan y\u00ea li Stenbol\u00ea. \u015eer\u00eef Pa\u015fa dide zan\u00een ku qet \u015fert\u00ean Sewr\u00ea qeb\u00fbl nake \u00fb \u00eefade dike ku ew \u00ea otonomiya Kurdistaneke nepar\u00e7eb\u00fby\u00ee ya di bin serweriya Tirkan de \u00e7\u00eatir bib\u00eene. Li ser v\u00ea yek\u00ea Seyid Abdulqadir di telgrafa xwe ya bi m\u00eaj\u00fbya 17\u2019\u00ea Gulana 1920\u2019an de, ku li ser nav\u00ea kl\u00fbb\u00ean Kurdan di\u015f\u00eene ji heyeta Sewr\u00ea re, dide zan\u00een ku di konferans\u00ea de gel\u00ea Kurd nehatiye tems\u00eelkirin, lewma j\u00ee qerar\u00ean b\u00ean stendin ew \u00ea ne li r\u00ea \u00fb ne derbasdar bin. Gerek mirov bal\u00ea bik\u015f\u00eene ser ku veki\u015f\u00eena \u015eer\u00eef Pa\u015fa ji Sewr\u00ea \u00fb \u015fandina bersiva Seyid Abdulqadir pi\u015ft\u00ee qeb\u00fblkirina M\u00eesaq\u00ee Mill\u00ee ye.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Peymana Sewr\u00ea ya ku Kurdistan par\u00e7e dikir, di 10\u2019\u00ea Tebaxa 1920\u2019an de hate \u00eemzekirin. Xal\u00ean 62, 63 \u00fb 64\u2019an, merhaley\u00ean damezirandina Kurdistaneke serbixwe didan xuyakirin; l\u00ea ya rast\u00ee per\u00e7eyek pir bi\u00e7\u00fbk wek Kurdistan hatib\u00fb diyarkirin \u00fb merheley\u00ean din bi temam\u00ee hi\u015ftib\u00fbn ji kom\u00eesyon\u00ean ku ji endam\u00ean Ewr\u00fbp\u00ee p\u00eak b\u00ean. Be\u015fa p\u00eawend\u00eedar a peyman\u00ea wiha diqediya: \u201cPi\u015ft\u00ee ku serbixweb\u00fbna Dewleta Kurdistan\u00ea hat p\u00eakan\u00een, heger Kurd\u00ean li wilayeta M\u00fbsil\u00ea dij\u00een, ku ew par\u00e7eyek\u00ee Kurdistan\u00ea ye, bixwazin tev li Kurdistana serbixwe bibin, di v\u00ea rew\u015f\u00ea de h\u00eaz\u00ean hevalbend w\u00ea nikaribin \u00eetiraz\u00ea li v\u00ea bikin.\u201d Diyarkirina s\u00eenor\u00ean Kurdistan \u00fb Ermenistan ji hevd\u00eetin \u00fb got\u00eab\u00eaj\u00ean pa\u015f\u00ea re hatib\u00fb hi\u015ftin ku w\u00ea ev gelek pirsgir\u00eak bi xwe re bianiya. Behsa rojhilat\u00ea Kurdistan\u00ea (be\u015fa di \u00ceran de) j\u00ee nehatib\u00fb kirin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bi Sewr\u00ea, ji \u00cemparatoriya Osman\u00ee bi ten\u00ea her\u00eama tengavan, ku ew di bin kontrola navnetewey\u00ee de ye, Stenbol \u00fb be\u015feke Anatoliyaya bakur\u00ea rojava maye. Hem\u00fb erd\u00ean din \u00ean \u00cemparatoriya Osman\u00ee, di navbera \u00cengiltere, Frensa \u00fb \u00cetalyay\u00ea de hatib\u00fbn parvekirin \u00fb li ser gelek dewlet hatin avakirin. Delegey\u00ean Osman\u00ee li Sewr\u00ea daxwaz kirib\u00fbn ku Kurdistan di nav pergala Osman\u00ee de b\u00ea hi\u015ftin, l\u00ea daxwaza wan qeb\u00fbl neb\u00fbb\u00fb \u00fb wan b\u00eay\u00ee dil\u00ea xwe be j\u00ee ev peyman \u00eemze kirib\u00fbn. Jixwe Stenbol hatib\u00fb dagirkirin \u00fb dor li wan hatib\u00fb tengkirin. Wek ku li jor me \u00eefade kir, ji roja ku l\u00eestik\u00ean Ewr\u00fbpiyan li Sewr\u00ea hi\u015fkere b\u00fbn \u00fb p\u00ea de r\u00eaveber\u00ean Osman\u00ee \u00fb Kurd ji bo xelasiy\u00ea teko\u015f\u00eenek bihevre dan ber xwe. Kongrey\u00ean Erzurum \u00fb S\u00eewas, avakirina meclisa li Enqer\u00ea li ser v\u00ea bingeh\u00ea me\u015fiya. Makekan\u00fbna 1921\u2019\u00ea, li Izm\u00eet\u00ea bi rojnamevanan re li ser Kurdan axaftina M. Kemal ya 17\u2019\u00ea \u00c7ileya 1923\u2019yan li ser v\u00ea bingeh\u00ea b\u00fb, her \u00e7iqas\u00ee gelek k\u00eaman\u00ee di wan de heb\u00fb j\u00ee.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Di 16\u2019\u00ea Adara 1920\u2019an de dagirkirina Stenbol\u00ea ferm\u00ee b\u00fbye. H\u00eaz\u00ean \u00e7ekdar \u00ean Ewr\u00fbp\u00ee gelek meb\u00fbs\u00ean meclisa Osman\u00ee girtine, hin ji wan surgun kirine. Hin meb\u00fbs j\u00ee direvin \u00fb li Enqerey\u00ea be\u015fdar\u00ee Mustafa Kemal dibin. Meclisa li Stenbol di 11 N\u00eesana 1920\u2019an de ji aliy\u00ea pad\u00ee\u015fah ve hat fesexkirin \u00fb di 23\u2019y\u00ea N\u00eesan\u00ea de j\u00ee li Enqerey\u00ea Mecl\u00eesa Mezin a Milet hat vekirin ku nav\u00ea Tirk yan Tirkiye p\u00ea ve tuneye. Ed\u00ee tems\u00eelkar\u00ea dewlet\u00ea ten\u00ea Meclisa Enqerey\u00ea ye, gelek meb\u00fbs\u00ean Kurd j\u00ee di mecl\u00ees\u00ea de hene \u00fb wek meb\u00fbs\u00ea Kurdistan t\u00ean binavkirin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wek ku t\u00ea \u00eediakirin t\u00eako\u015f\u00een\u00ean Kurdan ji hevd\u00fb ne qutb\u00fby\u00ee ne, hem\u00fb r\u00eaber li her\u00eama xwe li ser lingan in \u00fb di nav t\u00eakiliy\u00ea de ne. Sme\u00eel Axay\u00ea \u015eikak\u00ee j\u00ee tim di nav t\u00eako\u015f\u00een\u00ea de b\u00fb \u00fb di v\u00ea dem\u00ea de ji Tirkan al\u00eekariy\u00ea dist\u00eene. Sme\u00eel Axa j\u00ee di erd\u00ea xwe re dest\u00fbr dida berpirs\u00ean Osmaniyan \u00ean ku di\u00e7\u00fbn li ba\u015f\u00fbr li dij\u00ee Ingil\u00eezan tevdigeriyan. Gel\u00ea ji Kurdistana Tirkiyey\u00ea bi h\u00eaviyeke mezin destek\u00ea dide Sme\u00eel Axa \u00fb j\u00ea re al\u00eekariy\u00ea di\u015f\u00eenin. Di ser\u00ea N\u00eesana 1921\u2019an de Wez\u00eer\u00ea Kar\u00ea Derve y\u00ea \u00ceran\u00ea ji qasid\u00ea Ingil\u00eezan re digot, 2 hezar mil\u00ees\u00ean Kurd y\u00ea ji Tirkiy\u00ea hatine axa \u00ceran\u00ea dagir kirine \u00fb gazin\u00ea xwe dikirin. Di sala 1921\u2019an de, serkeftin\u00ean mezin bi dest xistib\u00fb. Qeb\u00eeley\u00ean Sablax\u00ea (Mahabada \u00eero), Mame\u015f, Mengur, Debokr\u00ee, Zerza, Gevrik, Feyzulahbeg, Po\u015ftdar, Bane \u00fb Qadirxan bib\u00fbn yek \u00fb art\u00ea\u015f\u00ean \u00ceran\u00ea t\u00eak dibirin. Her \u00e7iqas\u00ee ne li ser hev komkir\u00ee bana j\u00ee h\u00eazeke esker\u00ee li dor deh hezar\u00ee y\u00ea hevalbend\u00ea Sme\u00eel Axay\u00ea \u015eikak\u00ee heb\u00fb. Sey\u00eed Taha j\u00ee fermandar\u00ea art\u00ea\u015f\u00ea b\u00fb. Tevger\u00ea, Mahabad kirib\u00fb paytext, kovara \u201cRoj\u00ee Kurd\u201d diwe\u015fandin, dibistan \u00fb nexwe\u015fxane vedikirin \u00fb Kurd\u00ee j\u00ee wek ziman\u00ea ferm\u00ee radigihandin. \u015e\u00eax Mehm\u00fbd\u00ea Berzenc\u00ee surgun\u00ee Hindistan bib\u00fb l\u00ea li Ba\u015f\u00fbr\u00ea Kurdistan\u00ea sekin nakeve serhildanan \u00fb dema Sme\u00eel Axa gelek\u00ee xurt dibe, ji bo \u00ear\u00ee\u015fkirina ser M\u00fbsil\u00ea j\u00ee dest bi amadehiyan dike.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u00fbstafa Kemal j\u00ee her bi rayedar\u00ean dewlet\u00ean Ewr\u00fbp\u00ee re di t\u00eakiliy\u00ea de b\u00fb, welew \u00e7i windah\u00ee bidaya j\u00ee ji bo xwe rehet bike ew bi d\u00fb peyman\u00ean a\u015fit\u00eey\u00ea de b\u00fb. Pi\u015ft\u00ee dan\u00fbstendin\u00ean \u00e7end mehan di 20\u2019\u00ea Kew\u00e7\u00eara 1921\u2019an de di navbera Hik\u00fbmeta Enqer\u00ea \u00fb Rayedar\u00ean Frens\u00ee de Peymana Enqerey\u00ea p\u00eak hat. Peyman ji bo Suriyey\u00ea bi piray\u00ee xeta tr\u00ean\u00ea s\u00eenor qeb\u00fbl kirib\u00fb, yan\u00ee veqetandina ba\u015f\u00fbr\u00ea rojava y\u00ea Kurdistan\u00ea ji aliy\u00ea Hik\u00fbmeta Enqerey\u00ea ve dihat pesendkirin. Loma hin Kurd ji p\u00eavajoy\u00ea ketin \u015fuphey\u00ea \u00fb dixwestin hin tedb\u00eeran bist\u00eenin. Li gor lihevkirina Kurd \u00fb Osmaniyan Kurd li bende b\u00fbn ku gav\u00ean prat\u00eek b\u00eane av\u00eatin, wek \u015fandina waliy\u00ea Kurd ji bo her\u00eam\u00ean Kurdan, ki\u015fandina esker\u00ea dewlet\u00ea \u00fb di \u015f\u00fbna wan de bicihb\u00fbna esker\u00ea Kurd li her\u00eam\u00ea xwe. Loma hin bertek\u00ee li hember esker \u00fb efser\u00ean Osman\u00ee t\u00ean dan\u00een, l\u00ea efser\u00ean Osman\u00ee \u00ear\u00ee\u015f\u00ean tund di miqabil Kurd\u00ean siv\u00eel de bikar t\u00eenin. Ev j\u00ee dadigere Serhildana Qo\u00e7giriy\u00ea \u00fb qirkirin\u00ea li v\u00ea her\u00eam\u00ea di meclis\u00ea de dibe cih\u00ea n\u00eeqa\u015f\u00ean mezin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Di van roj\u00ean ku Kurd hem\u00fb li ser piyan in dewlet\u00ean eleqedar j\u00ee, ji bo ku Kurdan ber bi aliy\u00ea xwe ve biki\u015f\u00eenin dikevin nav hewldanan \u00fb mecb\u00fbr dim\u00eenin hin mafan bidine wan. Ingil\u00eez li Ba\u015f\u00fbr lez\u00ea didin xebat\u00ean ji bo otonomiy\u00ea. Wez\u00eefedar\u00ean Ereb \u00ean li her\u00eam\u00ea t\u00ean veki\u015fandin \u00fb Kurdan li \u015f\u00fbna wan bi cih dikin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Li Enqerey\u00ea j\u00ee di derbar\u00ea otonomiya Kurdistan\u00ea de li Mecl\u00ees\u00ea p\u00ea\u015fn\u00fbmayeke qan\u00fbn\u00ea di 10\u2019\u00ea Sibata 1922\u2019yan de t\u00ea qeb\u00fblkirin, di gel ku hin meb\u00fbs\u00ean Kurd p\u00ea neraz\u00ee ne \u00fb raya er\u00ean\u00ee nadin. Li gor\u00ee gotina Mustefa Kemal, pi\u015ft\u00ee cepheya rojhilat \u00fb rojava, dor hatib\u00fb ser cepheya ba\u015f\u00fbr. Di Adara 1922\u2019yan de Hik\u00fbmeta Enqerey\u00ea ji bo Rewand\u00fbz\u00ea wek qeymeqam Remz\u00ee Beg \u00fb wek serheng j\u00ee Al\u00ee \u015eef\u00eek Beg(Ozdem\u00eer) tay\u00een kirine. Di nav Kurdan de propagandeyeke mezin a pan\u00eeslam\u00eest \u00fb terefdariya Tirkan li dar xistine, ji wan re pere \u00fb \u00e7ek tem\u00een kirine \u00fb destek dane berxwedana wan ya li dij\u00ee hukimraniya Ingil\u00eezan. Meclis di 15\u2019\u00ea Hez\u00eerana 1922\u2019yan de, heyetek\u00ea di bin serokatiya waliy\u00ea ber\u00ea y\u00ea M\u00fbsil\u00ea Haydar Beg de di\u015f\u00eene \u015eemz\u00eenan\u00ea. Ev heyet ji Sme\u00eel Axay\u00ea \u015eikak\u00ee \u00fb Sey\u00eed Taha re soz dide ku, heger ew li dij\u00ee Ingil\u00eezan berxwedana xwe gur \u00fb ge\u015f bikin, w\u00ea al\u00eekariy\u00ea bidin wan. Sme\u00eel Axay\u00ea \u015eikak\u00ee, e\u015f\u00eer\u00ean Kurd \u00ean gir\u00eeng \u00ean li her\u00eam\u00ea diciv\u00eene \u00fb biryara berxwedaneke xurtir dide.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ev rew\u015f di nav erkedar\u00ean Ingil\u00eezan de tirsa windakirina Ba\u015f\u00fbr\u00ea Kurdistan\u00ea z\u00eade dike. Loma dest bi \u00ear\u00ee\u015f\u00ean giran dikin, tev\u00ee bi dehan balafiran di 10-11 t\u00eermeh\u00ea de, herekata haway\u00ee ku li gor\u00ee dema xwe herekateke pir mezin e, t\u00ea lidarxistin \u00fb bimba bi ser xelk\u00ea de dibar\u00eenin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hik\u00fbmeta \u00ceran\u00ea j\u00ee ji bo ku li dij\u00ee tevgera Kurd hevkariyek\u00ea \u00e7\u00eakin bi Enqerey\u00ea re di nav dan \u00fb stendinan de ne; dikin ku al\u00eekariya bi Sme\u00eel Axay\u00ea \u015eikak\u00ee re b\u00ea bir\u00een. Bi lihevkirina bi Enqerey\u00ea re di Tebaxa 1922\u2019yan de art\u00ea\u015fa \u00ceran\u00ea bi h\u00eazeke mezin \u00ear\u00ee\u015f\u00ee Sme\u00eel Axa kir. Ji aliyek\u00ee ve \u00ceran\u00ea ji aliy\u00ea din ve j\u00ee Tirkan \u00ear\u00ee\u015f kirine \u00fb\n\n Sme\u00eel Axay\u00ea \u015eikak\u00ee t\u00eak birine. Sme\u00eel Axa pir \u015fa\u015f dim\u00eene li hember v\u00ea dur\u00fbtiy\u00ea&#8230; Bi d\u00fb de di 25\u2019\u00ea Kew\u00e7\u00ear\u00ea de j\u00ee peymana Tirkiye \u00fb \u00ceran\u00ea t\u00ea \u00eemzekirin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ingil\u00eez ji bo di Konferansa Lozan\u00ea de dest\u00ea xwe bi qewet bikin, ku b\u00eajin va em b\u00eahtir heq didin Kurdan \u00fb gerek M\u00fbsil bi me ve gir\u00eaday\u00ee bim\u00eene, biryar didin ku \u015e\u00eax Mehm\u00fbd ji H\u00eendistan\u00ea veger\u00eenin Kurdistan. \u015e\u00eax Mehm\u00fbd, dema di 30\u2019\u00ea Rezber\u00ea 1922\u2019yan de digih\u00eeje Sil\u00eamaniy\u00ea, wek qralan, bi k\u00eaf \u00fb co\u015feke mezin t\u00ea p\u00ea\u015fwaz\u00eekirin. Nuh digih\u00eeje welat\u00ea xwe, xwe bi temam\u00ee dide doza xwe \u00fb di Sermawez\u00ea de wek qral\u00ea Kurdistan\u00ea deng belav dike. \u00c7apemeniya her\u00eam\u00ee niv\u00eesand ku w\u00ea efser\u00ea p\u00eawendiy\u00ea Noel (tev\u00ee \u015e\u00eax Mehm\u00fbd hatib\u00fb \u00fb ji bo Kurdistan b\u00ea avakirin pir dixebit\u00ee), m\u00eena konsolosek\u00ee wez\u00eefe bike \u00fb di dema dan\u00fbstendinan de bi kom\u00eeser\u00ea bilind y\u00ea Ingil\u00eezan re w\u00ea navbeynkariy\u00ea bike. Di bin serokatiya biray\u00ea \u015e\u00eax Mehm\u00fbd, \u015e\u00eax Qadir de (ew j\u00ee b\u00fbb\u00fb serekfermandar) Hik\u00fbmeta Kurdistan\u00ea hate damezirandin. Paytext j\u00ee Sil\u00eaman\u00ee b\u00fb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Li Enqer\u00ea, pi\u015ft\u00ee t\u00eakbirina Y\u00fbnanan bi \u00eemzekirina Mutarekeya M\u00fbdanyay\u00ea ya di 11\u2019\u00ea Kew\u00e7\u00ear\u00ea de, Meclisa Enqer\u00ea t\u00eara xwe bih\u00eaz b\u00fb. Di gel gelek n\u00eeqa\u015fan be j\u00ee di 1\u2019\u00ea Sermaweza 1922\u2019yan de Mecl\u00eesa Mezin a Milet bi qan\u00fbnek\u00ea seltenat\u00ee rakir. Bi v\u00ee away\u00ee di p\u00eavajoya Konferansa Lozan\u00ea de hukimraniya Osman\u00ee ya li Stenbol b\u00eapaye hat hi\u015ftin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Di Konferansa Lozan\u00ea de, ya ku di 20\u2019\u00ea Sermaweza 1922\u2019yan de dest p\u00ea kirib\u00fb, \u00cesmet Pa\u015fa serokatiya delegasyona Meclisa Mezin ya Millet dikir. Di d\u00eerekt\u00eefa gi\u015ft\u00ee ya ku meclis\u00ea dab\u00fb heyet\u00ea \u00fb ji 14 xalan p\u00eak dihat, meclis\u00ea gotib\u00fb ku M\u00fbsil ney\u00ea stendin, bi tu away\u00ee peyman w\u00ea ney\u00ea \u00eemzekirin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Di destp\u00eaka dan\u00fbstendin\u00ean li Lozan\u00ea hem delegasyon\u00ean Ingil\u00eezan, hem y\u00ea Meclisa li Enqerey\u00ea behsa netewa Kurd \u00fb heqq\u00ea wan dikin \u00fb behsa r\u00eajeya wan ya bilind ya li V\u00eelayeta M\u00fbsil t\u00ea kirin, l\u00ea herdu al\u00ee j\u00ee bi away\u00ea b\u00ea taw\u00eez dixwazin M\u00fbsil di dest wan de bim\u00eenin. Li ser M\u00fbsil di nav Lord Curzon \u00fb Ismet \u00cenonu de genge\u015fey\u00ean mezin \u00e7\u00eadibin. Dema ev munaqe\u015fe li wel\u00eat t\u00ean bih\u00eestin li wir j\u00ee bertek\u00ee z\u00eade dibin. Di nav n\u00eeqa\u015f\u00ean r\u00fbni\u015ftina roja 25\u2019\u00ea Berfanbara 1922\u2019yan a Mecl\u00eesa li Enqerey\u00ea meseleya hindikahiyan heye:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u201cHusey\u00een Ra\u00fbf Beg (S\u00eawaz): Gel\u00ee efendiyan wek h\u00fbn dizanin, hem\u00fb te\u015feb\u00fbs\u00ean Ingil\u00eezan ku wan dixwest Tirk \u00fb Kurdan tune bikin, li ber yek\u00eetiya van her du netewey\u00ean es\u00eel, \u00eeflas kiriye&#8230; Kurd nakevin statuya hindikahiyan; \u00eero ji bo Kurdan wek hindikah\u00ee b\u00ea behskirin, wek\u00ee ku mirov behsa hindikah\u00eeb\u00fbna Tirkan bike. Ji ber wilo ve ev bi temam\u00ee red b\u00fbye (deng\u00ean spas&#8230;)\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ev gotin mifteya gelek mijaran e, di hundir\u00ea M\u00eesaki Mill\u00ee de nuf\u00fbsa Kurdan ji ya Tirkan ne hindiktir b\u00fb. Di Kurdistan de ji sed\u00ee hey\u015ft\u00ea Kurd b\u00fbn \u00fb wek Stenbol \u00fb Konya li gelek bajaran j\u00ee Kurd pir b\u00fbn. Loma ew ne hindikah\u00ee b\u00fbn, esl\u00ee \u00fbns\u00fbr\u00ean li welat\u00ea xwe b\u00fbn. H\u00een j\u00ee y\u00ean ku dixwazin mijar\u00ea berovaj\u00ee bikin dib\u00eajin, \u201cKurd gotine em heqq\u00ea hindikahiyan naxwazin\u201d \u00fb ya bi d\u00fb de nab\u00eajin; er\u00ea ji ber ku ew li ser erd\u00ea xwe b\u00fbn \u00fb wek du esl\u00ee \u00fbns\u00fbr Kurd \u00fb Tirkan bi M\u00eesaki Mill\u00ee li ser wekheviy\u00ea li hev kirib\u00fbn. Kurdan welatek yek per\u00e7e dixwestin \u00fb Kurdistanek per\u00e7eb\u00fby\u00ee y\u00ea ku Ewr\u00fbpiyan li Sewr\u00ea dan\u00eeb\u00fb ber wan qeb\u00fbl nedikirin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Li Ba\u015f\u00fbr\u00ea Kurdistan\u00ea j\u00ee li dij\u00ee n\u00ear\u00een\u00ean maf\u00ean hindikahiyan \u00ean der bar\u00ea Kurdan de ku li Lozan\u00ea dib\u00fbn daba\u015fa mijar\u00ea, reaksiyon hene. Di niv\u00ees\u00ean rojnameya her\u00eam\u00ee ya bi nav\u00ea Roj\u00ee Kurdistan de, y\u00ean di Sermaweza 1922\u2019yan de, mirov bi rihet\u00ee kare mebest\u00ean tevgera Kurdan \u00fb hi\u015fmendiya netewetiy\u00ea, dilsoziya bi \u015e\u00eax Mehm\u00fbd\u00ea Berzenc\u00ee re \u00fb rexnegirtina li n\u00ear\u00een\u00ean der bar\u00ea Kurdan de y\u00ean hevd\u00eetin\u00ean ji bo Peymana Lozan\u00ea bib\u00eene:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cEv rojname (rojnameyeke ku li Bexday\u00ea bi Ereb\u00ee t\u00ea we\u015fandin) Kurdistan wek l\u00eewaya Sil\u00eamaniy\u00ea bi nav dike \u00fb dib\u00eaje ku par\u00e7eyek ji Iraq\u00ea ye; li gor\u00ee wan sebeba v\u00ea, ji ber ku bi awayek\u00ee n\u00eazik bi Bexday\u00ea re t\u00eakiliy\u00ean vir \u00ean bazirgan\u00ee \u00fb abor\u00ee hene. Hik\u00fbmeta Kurdistan\u00ea j\u00ee wek \u2018Konseya \u00cedarey\u00ea ya Wilayet\u00ea\u2019 bi nav dike. Ev \u00eefade bi tevah\u00ee dil di\u015fewit\u00eenin. Aqil tu car qeb\u00fbl nake ku mirovek\u00ee ronakb\u00fby\u00ee ev \u00e7end neheq \u00fb xelet be. Me qet h\u00eav\u00ee nedikir ku c\u00eeran\u00ea me y\u00ea mezin \u00fb dost, maf\u00ea me y\u00ea hezar sal\u00ee, t\u00eakiliy\u00ean dostane y\u00ean di navbera hik\u00fbmet\u00ean herdu welatan \u00fb herdu gelan de binp\u00ea bike yan j\u00ee s\u00eenor\u00ean me \u00eehlal bike. Ji Iraq\u00ea re, bi hezaran feyday\u00ean damezirandina Hik\u00fbmeta Kurdistan\u00ea hene; li aliy\u00ea din berdewamb\u00fbna heb\u00fbna Iraq\u00ea ancex bi berdewamiya Hik\u00fbmeta Kurdistan\u00ea mimkun e&#8230; D\u00eerok \u00fb cografya w\u00ea bi del\u00eel\u00ean bi xwe re \u015fahid in ku her tim li dinyay\u00ea nasnameyeke gel\u00ea Kurd heb\u00fbye \u00fb her tim wesf\u00ea xwe y\u00ea netewey\u00ee parastine. Ev gel ji aliy\u00ea perwerde, huner\u00ean destkariy\u00ea, bazirgan\u00ee, maf\u00ean mirovan, medeniyet, xak, nif\u00fbs \u00fb hwd. ve ji y\u00ean wek xwe li pa\u015f nemane, heta ji wan p\u00ea\u015fdetir j\u00ee dibin. Hiq\u00fbq \u00fb maf\u00ea diyarkirina qedera xwe, di ser\u00ee \u00fb ruh\u00ea her ferd\u00ea netewey\u00ea de bi awayek\u00ee xurt cih girtine. Di n\u00eemet\u00ea maf \u00fb s\u00eenoran de, ku ji aliy\u00ea Cemiyeta Miletan ve dest bi belavkirina wan hatiye kirin, para me j\u00ee heye. Ji bo parastina v\u00ea par\u00ea, em mad\u00ee \u00fb manew\u00ee hem\u00fb cure fedekariy\u00ean ku hewce bikin, didin ber \u00e7avan&#8230; Em bi hem\u00fb jixweraz\u00eeb\u00fbna xwe, radigih\u00eenin ku em gelek\u00ee paqij \u00fb b\u00eatirs in. Em ne kole, em azad in&#8230; Hemd ji Xwed\u00ea re ku \u015feva me b\u00fb roj \u00fb r\u00eaveber \u00fb p\u00ea\u015fewayek\u00ee wek Qral\u00ea Kurdistan\u00ea Mehm\u00fbd\u00ea 1\u2019em m\u00eena Mes\u00eeh\u00ea ku w\u00ea ji n\u00fb ve were ser r\u00fby\u00ea erd\u00ea, ji bo me ji n\u00fb ve \u00e7\u00eab\u00fb&#8230; Mebesta p\u00eeroz a Qral\u00ea Kurdistan\u00ea ew e ku s\u00eenor\u00ean sir\u00fb\u015ft\u00ee y\u00ean Kurdistan\u00ea \u00fb maf\u00ean w\u00ea bipar\u00eaze \u00fb bi c\u00eeran\u00ean me re wek bira t\u00eakiliy\u00ean ba\u015f deyne.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kurdistan. Gava yek\u00ee zane v\u00ea peyv\u00ea bi l\u00eav dike, ne ten\u00ea her\u00eama Sil\u00eamaniyey\u00ea, qesta cografiyeke h\u00een firehtir dike \u00fb gel\u00ea Kurd \u00ea yekb\u00fby\u00ee, y\u00ea pir t\u00eene b\u00eera xwe. S\u00eenor\u00ean sir\u00fb\u015ft\u00ee y\u00ean v\u00ee welat\u00ee kif\u015f in. Digel ku nif\u00fbsa M\u00fbsil\u00ea ji Kurdan p\u00eak t\u00ea j\u00ee, \u00e7ima mirov\u00ean ji derve, bi pa\u015f ve stendina v\u00ea wilayet\u00ea yan j\u00ee behsa bidestxistina w\u00ea dikin? Tirk, Ereb \u00fb Suryan\u00ee daxwaz\u00ean xwe y\u00ean derbar\u00ea v\u00ea yek\u00ea de, disp\u00ear\u00ean heb\u00fbna mirov\u00ean xwe y\u00ean ku hejmara wan hindik e&#8230;. H\u00eaviya me ji Konferansa Lozan\u00ea, ne bi away\u00ea parastina hindikahiy\u00ea, tey\u00eedkirina maf\u00ea jiyana li ser axa welat\u00ea xwe y\u00ea xelkek\u00ee mezin \u00ea serbixwe ye.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Esl\u00eexan Yildirim PEYMAN\u00caN SEWR \u00db LOZAN \u00db XAY\u00ceNTIYA BI KURDAN RE-Be\u015fa 1\u2019em\u00een Peymana Lozan 24\u2019\u00ea Temm\u00fbz\u00ea sala 1923\u2019yan hat \u00eemzekirin, bi v\u00ea peyman\u00ea Kurdistan hat per\u00e7ekirin \u00fb Dewleta Tirkiye di qada navnetew\u00ee de hat qeb\u00fblkirin. Wek gelek mijaran, di derbar\u00ea v\u00ea peyman\u00ea de, di vegotin\u00ean rew\u015fa heyama avakirina Dewleta Tirkiy\u00ea de gelek \u00e7ewtit\u00ee \u00fb xelit\u00ee [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-1360","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-lekolin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1360","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1360"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1360\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1360"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1360"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1360"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}