{"id":2586,"date":"2023-03-27T14:19:00","date_gmt":"2023-03-27T14:19:00","guid":{"rendered":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/?p=2586"},"modified":"2023-03-27T14:39:21","modified_gmt":"2023-03-27T14:39:21","slug":"roja-zimane-dayike-ya-navneteweyi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/roja-zimane-dayike-ya-navneteweyi\/","title":{"rendered":"Roja Ziman\u00ea Dayik\u00ea ya Navnetewey\u00ee"},"content":{"rendered":"<p>21\u2019\u00ea Re\u015femiy\u00ea\/Sibat\u00ea, di 17\u2019\u00ea Sermaweza 1999\u2019an de ji aliy\u00ea UNESCO\u2019y\u00ea (R\u00eaxistina Perwerdeh\u00ee, Zanist \u00fb \u00c7and\u00ea ya Netewey\u00ean Yekb\u00fby\u00ee) ve wek Roja Tevgera Ziman\u00ea Dayik\u00ea (Roja Ziman\u00ea Dayik\u00ea ya Navnetewey\u00ee) hatiye daxuyandin. Welat \u00fb netewey\u00ean ku ev daxuyan\u00ee er\u00ea kirine \u00fb v\u00ea roj\u00ea p\u00eeroz dikin di heman dem\u00ea de pirzimaniy\u00ea j\u00ee er\u00ea dikin. UNESCO\u2019y\u00ea bi daxuyandina v\u00ea roj\u00ea careke din bal ki\u015fandiye ser maf\u00ea perwerdehiya bi ziman\u00ea dayik\u00ea, gir\u00eengiya perwerdehiya pirziman\u00ee \u00fb pir\u00e7and\u00ee \u00fb xwe\u015fb\u00eeniya li hember\u00ee hem\u00fb curey\u00ean cih\u00earengiyan.<\/p>\n<p>Her wiha li gor Peymana Maf\u00ean Zarokan a Netewey\u00ean Yekb\u00fby\u00ee ya ku di sala 1990\u2019\u00ee de bi er\u00eakirina 196 welatan (Heta niha, der bar\u00ea maf\u00ean mirovan de, ev peyman a ku ji aliy\u00ea her\u00ee z\u00eade welatan ve hatiye er\u00eakirin e.) ketiye meriyet\u00ea, perwerdeb\u00fbna bi ziman\u00ea dayik\u00ea yek ji maf\u00ean bingeh\u00een \u00ean mirov\u00ee ye \u00fb r\u00eal\u00eagirtina li ber v\u00ea yek\u00ea j\u00ee wek yek ji binp\u00eakirin\u00ean her\u00ee mezin \u00ean maf\u00ean mirovan t\u00ea pejirandin. 4 r\u00eagez\u00ean bingeh\u00een \u00ean v\u00ea peyaman\u00ea j\u00ee; nekirina cudakariyan (Xala 2\u2019yem\u00een), parastina berjewendiya zarok (Xala 3\u2019yem\u00een), maf\u00ea jiy\u00een \u00fb mezinb\u00fbn\u00ea\/gih\u00ee\u015ftin\u00ea (Xala 6\u2019em\u00een) \u00fb maf\u00ea be\u015fdariy\u00ea (Xala 12\u2019em\u00een) ne.<\/p>\n<p>Gel\u00ea Kurd j\u00ee ev bi salan e bi heman \u015fiyar\u00ee, hewl \u00fb hi\u015fmendiya ku di van peymanan de j\u00ee hatine destn\u00ee\u015fankirin li \u00e7ar aliy\u00ean Kurdistan\u00ea v\u00ea roj\u00ea p\u00eeroz dike. Lewra ziman bi ten\u00ea ne alaveke ragihandin\u00ea ye; di heman dem\u00ea de away\u00ea fikir\u00een\u00ea, h\u00eem\u00ea bingeh\u00een \u00ea \u00e7and\u00ea \u00fb away\u00ea jiy\u00een\u00ea ye; ziman bi ten\u00ea ne am\u00fbra xwederbir\u00een\u00ea ye, di heman dem\u00ea de wate \u00fb naveroka xwederbir\u00een\u00ea j\u00ee dixemil\u00eene \u00fb dikemil\u00eene. Digel hem\u00fb cure hewl, xebat, berxwedan \u00fb t\u00eako\u015f\u00eena Kurdan a li \u00e7ar aliy\u00ea Kurdistan\u00ea j\u00ee, d\u00eesa li gor daney\u00ean UNESCO\u2019y\u00ea, niha li r\u00fby\u00ea erd\u00ea, ji 7 hezaran z\u00eadetir ziman hene \u00fb t\u00ean axaftin \u00fb mixabin li derdora ji %40\u2019\u00ee van zimanan bi tuneb\u00fbn\u00ea re r\u00fb bi r\u00fb ne ku di nava vana da zaravay\u00ean Hewram\u00ee, Kelh\u00fbr\u00ee, Kirmanck\u00ee, Lek\u00ee y\u00ean Kurd\u00ee j\u00ee hene.<\/p>\n<p>Li ba\u015f\u00fbr \u00fb ba\u015f\u00fbr\u00ea rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea her \u00e7iqas destkeftiy\u00ean gelek\u00ee gir\u00eeng hebin j\u00ee, ji aliy\u00ea parastin \u00fb p\u00ea\u015fvebirina Kurd\u00ee ve h\u00eena gelek qonax hene ku b\u00ean derbaskirin. Li Ba\u015f\u00fbr, her \u00e7iqas di Dest\u00fbra Bingeh\u00een a Iraq\u00ea de Kurd\u00ee wek ziman\u00ea ferm\u00ee hatibe destn\u00ee\u015fankirin j\u00ee, hinek zaravay\u00ean Kurd\u00ee di bin\u00ea xetereya wendab\u00fbn\u00ea de ne \u00fb div\u00ea ji bo parastina wan xebat\u00ean taybet b\u00ean kirin. D\u00eesa li ba\u015f\u00fbr\u00ea Rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea her \u00e7iqas perwerdehiya bi Kurd\u00ee hebe j\u00ee, div\u00ea ev perwerdeh\u00ee \u00fb xebat z\u00eadetir b\u00ean berbelavkirin \u00fb payebilindiya Kurd\u00ee, hi\u015fmendiya parastin \u00fb p\u00ea\u015fvebirina Kurd\u00ee z\u00eadetir b\u00ean berbelavkirin.<\/p>\n<p>Li rojhilat\u00ea Kurdistan\u00ea j\u00ee p\u00eakut\u00ee \u00fb zordariya li ser Kurd\u00ee \u00fb Kurdan bi away\u00ea her\u00ee tund didome, zaravay\u00ean Kurd\u00ee y\u00ean qed\u00eem di bin\u00ea xetereya wendab\u00fbn\u00ea de ne \u00fb div\u00ea tevahiya Kurdan ji bo rizgariya Kurd\u00ee ya li Rojhilat bi yekdeng\u00ee hewl bidin, kesayet, saz\u00ee \u00fb dezgeh\u00ean ku li ser zim\u00ean dixebitin destek bikin, ji bo perwerdehiya bi Kurd\u00ee ya berbelav \u00fb ji bo ferm\u00eeb\u00fbna ziman\u00ea Kurd\u00ee t\u00eabiko\u015fin.<\/p>\n<p>Ligel v\u00ea rew\u015fa gi\u015ft\u00ee, wek ku tevahiya Kurdan ba\u015f p\u00ea dizanin, serk\u00ea\u015f \u00fb diyarkera tevahiya pol\u00eet\u00eekay\u00ean li hember\u00ee Kurdan a li \u00e7ar aliy\u00ean c\u00eehan\u00ea Tirkiye ye. Bi hem\u00fb h\u00eaz \u00fb \u015fiyana xwe ji bo bi\u015faftina Kurdan, r\u00eagirtina li wan a ji bo xwegihandina mafan hewlan dide. Wek m\u00eenak, Tirkiyeya ku yek ji palpi\u015ft\u00ean Peymana Maf\u00ean Zarokan a Netewey\u00ean Yekb\u00fby\u00ee ye, ji bo xal\u00ean 17, 29 \u00fb 30\u2019em\u00een d\u00fbrepar\u00eaz\u00ee dan\u00eene \u00fb gotiye ku d\u00ea peyman\u00ea li gor Peymana Lozan\u00ea ya ku di 1923\u2019yan de hatiye morkirin \u00fb Dest\u00fbra Bingeh\u00een a 1982\u2019yan \u015f\u00eerove bike. Heke ku mirov bi kurtas\u00ee encama van d\u00fbrepar\u00eaziyan bib\u00eaje, Tirkiyey\u00ea ji Peymana navbor\u00ee cudatir, p\u00eanaseyan k\u00eamaran ne li gor\u00ee \u201cnijad, ziman, raman\u00ean siyas\u00ee, rew\u015fa netewey\u00ee, etn\u00eek \u00fb civak\u00ee\u201d kiriye, diyar kiriye ku ew \u00ea p\u00eanaseya k\u00eamaran an gel\u00ean din bi ten\u00ea li gor p\u00eanaseya \u201col\u00ee\u201d bike \u00fb nasnameya Kurd\u00ee j\u00ee ji ber v\u00ea yek\u00ea wek \u201ck\u00eamar\u201d napejir\u00eene \u00fb maf\u00ean Kurdan bi her away\u00ee binp\u00ea dike.<\/p>\n<p>D\u00eesa wek m\u00eenakeke aktuel, di kareseta erdhej\u00ea ya ku gelek par\u00eazgeh, bajar \u00fb bajarok\u00ean bakur\u00ea Kurdistan\u00ea da ber xwe de j\u00ee, di rew\u015fa awarte ya ku tevahiya c\u00eehan\u00ea rab\u00fbye ser piyan de j\u00ee n\u00ear\u00eena li hember\u00ee Kurd\u00ee \u00fb Kurdan neguheriye, qedexey\u00ean li ser Kurd\u00ee \u00fb binp\u00eakirin\u00ean maf\u00ean Kurdan bi her away\u00ee didomin. Ligel ku erdhej li Kurdistan\u00ea \u00e7\u00eab\u00fbye \u00fb ji bo qurbaniy\u00ean erdhej\u00ea xizmeta bi gelek ziman\u00ean wek Bel\u00fbc\u00ee, Faris\u00ee, Ereb\u00ee, R\u00fbs\u00ee, hwd t\u00ea day\u00een j\u00ee, qedexe \u00fb tunehesibandina Kurd\u00ee \u00fb Kurdan bi her away\u00ee didome. Ev m\u00eenak dikarin werin z\u00eadekirin \u00fb \u201clinguicide\u201dya (zimankuj\u00ee\/qirkirina ziman\u00ee) li ser Kurd\u00ee bi gelek m\u00eenak\u00ean din were vegotin.<\/p>\n<p>B\u00eaguman rew\u015fa Kurd\u00ee \u00fb Kurdan bi niv\u00eeseke kurt nikare bi her away\u00ee were vegotin, lewra li \u00e7ar aliy\u00ean c\u00eehan\u00ea \u00fb Kurdistan\u00ea gelek sepan \u00fb rew\u015f\u00ean xweser \u00fb xwereng hene ku div\u00ea bi xebat\u00ean hevpar, yekgirt\u00ee \u00fb hi\u015fmendiyeke netewey\u00ee \u00fb ni\u015ftiman\u00ee b\u00ean nirxandin \u00fb xebat b\u00ean kirin.<\/p>\n<p>Wek ku feylezof\u00ea Viyanay\u00ee Ludwig Wittgenstein dib\u00eaje, heta ku dewlemendiya watey\u00ee \u00fb k\u00fbrahiya watey\u00ee ya zim\u00ean bi p\u00ea\u015f nekeve, kar\u00ean ku bi w\u00ee ziman\u00ee werin kirin d\u00ea s\u00eenorkir\u00ee bin. Lewra s\u00eenor\u00ean ziman\u00ea mirov, s\u00eenor\u00ean c\u00eehana mirov in.<\/p>\n<p>Wek Navenda PENa Kurd, ji bo parastin \u00fb p\u00ea\u015fvebirina s\u00eenor\u00ean Kurd\u00ee em di nava hewl \u00fb xebatan de ne \u00fb em \u00ea her \u00fb her van xebatan bidom\u00eenin j\u00ee. Em \u00ea ji bo belavb\u00fbn \u00fb sepandina biryar\u00ean ku di Kongreya 88\u2019em\u00een a PENa Navnetewey\u00ee ya ku di dawiya sala 2022\u2019yan de li Uppsalaya Sw\u00ead\u00ea ji bo Kurd\u00ee hatin day\u00een de, di \u00e7ar\u00e7oveya r\u00eagez\u00ean ku di Man\u00eefestoya G\u00eeronay\u00ea ya PENa Navnetewey\u00ee de, hewl bidin, t\u00eabiko\u015fin. Wek gotina daw\u00een; em dib\u00eajin heke ku ziman\u00ea me \u201cheb\u00fbn\u201da me, \u201cnasname\u201dya me \u00fb \u201cr\u00fbmet\u201da me be, div\u00ea parastina w\u00ee j\u00ee yek ji peywir\u00ean me y\u00ean sereke be.<\/p>\n<p><a><strong>21.02.2023<\/strong><\/a><\/p>\n<p><strong>Navenda PENa Kurd<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>21\u2019\u00ea Re\u015femiy\u00ea\/Sibat\u00ea, di 17\u2019\u00ea Sermaweza 1999\u2019an de ji aliy\u00ea UNESCO\u2019y\u00ea (R\u00eaxistina Perwerdeh\u00ee, Zanist \u00fb \u00c7and\u00ea ya Netewey\u00ean Yekb\u00fby\u00ee) ve wek Roja Tevgera Ziman\u00ea Dayik\u00ea (Roja Ziman\u00ea Dayik\u00ea ya Navnetewey\u00ee) hatiye daxuyandin. Welat \u00fb netewey\u00ean ku ev daxuyan\u00ee er\u00ea kirine \u00fb v\u00ea roj\u00ea p\u00eeroz dikin di heman dem\u00ea de pirzimaniy\u00ea j\u00ee er\u00ea dikin. UNESCO\u2019y\u00ea bi daxuyandina [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2223,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"image","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-2586","post","type-post","status-publish","format-image","has-post-thumbnail","hentry","category-daxuyanyen-navende","post_format-post-format-image"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2586","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2586"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2586\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2588,"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2586\/revisions\/2588"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2223"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2586"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2586"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2586"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}