{"id":620,"date":"2019-12-14T13:20:59","date_gmt":"2019-12-14T10:20:59","guid":{"rendered":"https:\/\/www.pen-kurd.org\/?p=620"},"modified":"2019-12-14T13:20:59","modified_gmt":"2019-12-14T10:20:59","slug":"civak-u-asta-rewsenbiriye","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/civak-u-asta-rewsenbiriye\/","title":{"rendered":"Civak \u00fb asta rew\u015fenb\u00eeriy\u00ea"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kak\u015far Oremar<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Li ser asta rew\u015fenb\u00eeriy\u00ea \u00fb rol\u00ea w\u00ea di guherandin\u00ean jiyan\u00ea da\ngelek l\u00eakol\u00een hatine \u00e7\u00eakirin \u00fb niv\u00eesandin. F\u00eelsof, niv\u00eeskar, rew\u015fenb\u00eer \u00fb\nrewannas\u00ean civak\u00ea bi sedan gotar \u00fb pirt\u00fbk li ser v\u00ea mijar\u00ea niv\u00eesandine \u00fb b\u00fbne\np\u00ea\u015feng \u00fb r\u00eaber\u00ean civaka xwe. Serok \u00fb bir\u00eaveber\u00ean dewletan j\u00ee ji azm\u00fbn\u00ean kes\u00ean\nwiha mifa standine \u00fb b\u00eer \u00fb raman\u00ean wan kirine bingeha demokrasiy\u00ea ji bo\np\u00ea\u015fkeftina welat\u00ea xwe. Di v\u00ea derbar\u00ea da bi taybet\u00ee j\u00ee welat\u00ean Ewrop\u00ee xwed\u00ee\nazm\u00fbn\u00ean d\u00eerok\u00ee ne. Heta mirov di nava dil\u00ea civaka Kurd da nej\u00ee, dibe ku bihay\u00ea\nbabetek\u00ee wiha gir\u00eeng ba\u015f ney\u00ea famkirin \u00fb zan\u00een. Li vira mijar rol\u00ea rew\u015fenb\u00eeran\ndi guherandin\u00ean civak\u00ea de ye. Ew \u00e7awa dikarin hi\u015f\u00ea civak\u00ea zind\u00ee, \u00eeradey\u00ea bih\u00eaz\n\u00fb di war\u00ean din de bibine d\u00eenam\u00eezma bih\u00eaz a civaka xwe. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Di her civakek\u00ea de rew\u015fenb\u00eer wek m\u00eaj\u00ee \u00fb h\u00eaz an j\u00ee d\u00eenam\u00eezma\nguherandin\u00ean bingeh\u00een \u00ean abor\u00ee, civak\u00ee, \u00e7and\u00ee \u00fb str\u00fbkt\u00fbriy\u00ean w\u00ea civak\u00ea t\u00ea\nhesibandin. P\u00eevan\u00ean rew\u015fenb\u00eeriy\u00ea li gor her netewe, saz\u00ee \u00fb civakek\u00ea t\u00ean\nguher\u00een. Ew bi ser\u00ea xwe weke fenomenek n\u00fb ye ku bi rew\u015f\u00ean abor\u00ee, civak\u00ee, d\u00eerok\u00ee\n\u00fb radeya xwendevaniya her gelek\u00ea ve gir\u00eaday\u00ee ye. Lewma j\u00ee her gel \u00fb civakek di\ndemek diyarkir\u00ee de bi awayek\u00ee cuda ji hev li fenomen\u00ean han din\u00eare. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Civaka Kurd \u00fb rew\u015fenb\u00eer\u00ee<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Di v\u00ea rastiy\u00ea de tu guman tune ye ku gel\u00ea Kurd di war\u00ea\nrew\u015fenb\u00eer\u00ee \u00fb civak\u00ee de weke ku di war\u00ean din de j\u00ee t\u00ea d\u00eetin, di p\u00ea\u015fkevtin\u00ean\nd\u00eerok\u00ee de cih\u00ea xwe y\u00ea rast\u00een j\u00ee h\u00een di asta p\u00eadiv\u00ee de bi dest nexistiye.\nNiv\u00eeskar \u00fb rew\u015fenb\u00eer p\u00eaw\u00eest e xebat\u00ea bikin da ku deriyek\u00ee n\u00fb li ser v\u00ea mijar\u00ea\nvekin, hewayek\u00ee musa\u00eed ji xwe re amade bikin \u00fb p\u00eare hing\u00ee p\u00ean\u00fbs bi h\u00eaz \u00fb h\u00eazeke\nmezin a ji guherandin\u00ea re b\u00eatir bi tiliy\u00ean wan bikevin ger\u00ea.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Niv\u00eeskar\u00ean mutewaz\u00ee, xwed\u00ee bawer\u00ee bi bandora gotin \u00fb niv\u00ees\u00ean\nxwe bi tu \u015f\u00eaweyan xwe naxine r\u00eaza tej\u00ee serbilind\u00ee ya rew\u015fenb\u00eeran. Ji ber ku ew\nwan standard\u00ean rew\u015fenbiriy\u00ea di xwe de nab\u00eenin ku bikaribin di hem\u00fb waran de\nrew\u015fa civak\u00ea biguher\u00eenin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tev\u00ee per\u00e7eb\u00fbna Kurdistan\u00ea di serdema pi\u015ft\u00ee \u015fer\u00ea \u00c7aldirana di\nsala 1514&#8217;an \u00fb \u015fer\u00ea yekem\u00een y\u00ea c\u00eehan\u00ea (1914 \u2013 1918) de(1), \u00e7ar s\u00eestem\u00ean cuda\ny\u00ean perwerdey\u00ee \u00fb civak\u00ee \u015f\u00fbna str\u00fbkt\u00fbra e\u015f\u00eer\u00ee \u00fb yekreng\u00eeya civata Kurdistan\u00ea\ndigirin ku xwed\u00ee ziman \u00fb \u00e7and\u00ean ji hev cuda ne, l\u00ea di xalek\u00ea de hevpar in ku ew\nj\u00ee siyaseta bi\u015faftina \u00e7and \u00fb ziman\u00ea Kurd\u00ee ye.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Perwerdekirina bi metod \u00fb \u015f\u00eawey\u00ean ku netew\u00ean serdest\ndixwestin hing\u00ee z\u00eadetir n\u00eaz\u00ee serkeftin\u00ea b\u00fb ku mixabin di nava rew\u015fenb\u00eer\u00ean Kurd\nde j\u00ee t\u00eagihi\u015ftinek hevpar derheq\u00ea maf\u00ean netewey\u00ee de tune b\u00fb. Rew\u015fa ku mixabin\ndi \u015fert\u00ean \u00eero de j\u00ee berdewam e. V\u00ea yek\u00ea kiriye ku carna di \u201ckiras\u00ea partiyeke\nsiyas\u00ee\u201d de piraniya wan bi ser raman\u00ean c\u00fbr bi c\u00fbr \u00fb gelek caran j\u00ee li dij\u00ee \u201craman\u00ean\nnetewey\u00ee\u201d b\u00eane parvekirin. Beriya \u015fore\u015fa Firansa( 1789-1799 ) b\u00eermend\u00ean weke\nJan-Jak Rousso(2) kar\u00een bi yek-du niv\u00eesan gel li dij\u00ee d\u00eektatoran b\u00eene ba hev,\nl\u00ea di nava me Kurdan de heta di sedsala teknolojiya p\u00ea\u015fkeft\u00ee a ragihandin\u00ea de\nj\u00ee kesek\u00ee\/e wiha xwed\u00ee h\u00eaz peyda nabe!!. B\u00eer \u00fb raman\u00ean Rousso di war\u00ean siyas\u00ee,\nw\u00eajey\u00ee \u00fb perwerdey\u00ea de xwed\u00ee bandoreke mezin b\u00fbn. Ew yek ji kil\u00eel\u00ean sereke y\u00ean\nvekirina r\u00eaya serkeftina \u015fore\u015f\u00ea \u00fb st\u00fbneke bingeh\u00een ya serfiraziya armanc\u00ean\n\u015fore\u015fa mezin a Firansay\u00ea b\u00fb. N\u00ear\u00een\u00ean w\u00ee li ser maf\u00ea mirovan pi\u015ftre b\u00fbn ders\u00ean\nzankoy\u00ean welat\u00ea Fransa \u00fb welat\u00ean din \u00ean Ewropay\u00ea. Kes\u00ean wiha di sedsala 18&#8217;an\nde r\u00ea li ber serkeftina \u015fore\u015fek\u00ea vedikin ku pi\u015ftre li hem\u00fb cihan\u00ea xwed\u00ee bandor\nb\u00fb, l\u00ea mixabin heta roja \u00eero j\u00ee pir\u00ee caran \u015fikesta di qada siyas\u00ee an j\u00ee\nbidaw\u00eeb\u00fbna \u015fer\u00ea \u00e7ekdar\u00ee y\u00ea \u015fore\u015fek\u00ea, bi hevkariya bizava per\u00e7eyeke din a\nKurdistan\u00ea gihaye dawiya jiyana xwe. \u00db di rew\u015feke wiha de rew\u015fenb\u00eer\u00ean me yan\nb\u00eadeng in an j\u00ee deng\u00ean hey\u00ee ewqas nizm in ku kes nabih\u00eese!!. Rew\u015fa partiy\u00ean\nsiyas\u00ee y\u00ean Rojhilat\u00ea Kurdistan\u00ea li ba\u015f\u00fbr m\u00eenakeke ba\u015f a v\u00ea gotin\u00ea ye. Ew bi\ndest\u00fbra Tehran\u00ea l\u00ea bi h\u00eaza li Sil\u00eaman\u00ee \u00fb Hewl\u00ear\u00ea di kemp\u00ean penaberiy\u00ea de hatine\n\u00eezolekirin. Rew\u015feke wiha em li sal\u00ean 1945-46&#8217;an nab\u00eenin ku hezaran Kurd\u00ean ba\u015f\u00fbr\nli pey \u015fikesta \u015fore\u015fa Barzan a duy\u00ea derbas\u00ee rojhilat\u00ea Kurdistan\u00ea b\u00fbb\u00fbn!<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dema mirov li ser van sedem\u00ean ku hatine niv\u00eesandin bi\nh\u00fbrb\u00een\u00ee din\u00eare, hing\u00ee dizane ku di r\u00fbpel\u00ean d\u00eerok\u00ea de ger ji bo yek car j\u00ee be,\nli ser sedem \u00fb faktor\u00ean weke: perwerdeh\u00ee, civak\u00ee \u00fb asta t\u00eagihi\u015ftina rew\u015fenb\u00eeran\nl\u00eakol\u00een nay\u00ean kirin. Carna di nava me de ji h\u00eala hinek rew\u015fenb\u00eeran ve\nbir\u00eaveber\u00ean bizav\u00ean siyas\u00ee weke mirov\u00ean: berjewendpereset, xay\u00een, xwefiro\u015f \u00fb\nb\u00ea\u015fexsiyet t\u00eane bi navkirin, b\u00eay\u00ee ku rexne an j\u00ee lomeyek ji \u201cbizava\nrew\u015fenb\u00eeriya\u201d w\u00ea serdem\u00ea b\u00ea kirin. \u00c7ima heta di \u015fert\u00ean wiha de \u00e7\u00eena rew\u015fenb\u00eer\nmaf\u00ea xwe napar\u00eazin? B\u00eaguman gelek caran rew\u015fenb\u00eer\u00ean Kurd dixwazin rola xwe ya\nd\u00eerok\u00ee bipejir\u00eenin, bil\u00eezin \u00fb heta carna bibine sazmankar\u00ean doza siyas\u00ee ya\nnetewa xwe j\u00ee. Di nava me de m\u00eenak\u00ean wiha kes\u00ean weke El\u00ee\u015f\u00ear \u00fb Dr. N\u00fbr\u00ee D\u00earsim\u00ee\nyan j\u00ee hinek ji endam\u00ean malbata qedirbilind a Bedirxaniy\u00ean Botan\u00ea ne. Bi van\nm\u00eenakan re min xwest b\u00eajim ku di anatomiya bizava siyas\u00ee-civak\u00ee ya Kurd de rol\n\u00fb cih\u00ea rew\u015fenb\u00eeran pir bi k\u00eam\u00ee t\u00ea xuyakirin. Her wiha perwerdeya xwed\u00ee bandor\nj\u00ee ten\u00ea ketiye ber hin kes\u00ean ku hejmara wan belk\u00ee ji hejmara tiliy\u00ean du destan\nderbas nebe. Di \u00e7ax\u00ea xwe de mamoste Osman Sebr\u00ee, Cegerxw\u00een, N\u00fbred\u00een Zaza, H\u00eamin\nM\u00fbkiriyan\u00ee, Giyo M\u00fbkiriyan\u00ee \u00fb Mes\u00fbd Mihemed bi erk\u00ean wiha rab\u00fbne ku tuneb\u00fbna\npi\u015ftg\u00eeriy\u00ea b\u00fbye sedema girtin, hejar\u00ee \u00fb b\u00eaderfetiy\u00ean wan \u00ean jiyana rojane j\u00ee.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rew\u015fenb\u00eer par\u00eazvan\u00ean edalet\u00ea li hember\u00ee otor\u00eeteya zaliman\nin. Di v\u00ea r\u00eaya tije asteng\u00ee de k\u00eam neb\u00fbne kes\u00ean ku li Kurdistan\u00ea di mijara\nrew\u015fenb\u00eeriy\u00ea de xizmeta civak\u00ea kirine, l\u00ea zext \u00fb zor\u00ean dewlet\u00ean dag\u00eerker wisa\nbih\u00eaz \u00fb z\u00eade b\u00fbne ku nehi\u015ftine deng\u00ea wan di civak\u00ea de belav bibe an j\u00ee peyama\nxwe bigih\u00eenin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Li dervey\u00ee Kurdistan\u00ea man\u00eefestiya rew\u015fenb\u00eeran h\u00eaz \u00fb bandora\nxwe ji w\u00ea nameya Emile Zola(1840-1902 ) girtiye ku li sala 1898 ji serokkomar\u00ea\nFiransay\u00ea re niv\u00ees\u00ee \u00fb neraz\u00eeb\u00fbna xwe li dij\u00ee girtina Alfred Dreyfus( 1859-1935\n) niv\u00ees\u00eeb\u00fb. W\u00ea nemaya tije peyam\u00ean d\u00eerok\u00ee cesaretek mezin li dij\u00ee\ndesthilatdar\u00ean ku p\u00eangav\u00ean xweseran e \u00fb d\u00fbr ji zanista log\u00eek\u00ea hilan\u00een di nava\n\u00e7\u00eena rew\u015fenb\u00eer a civak\u00ea de \u00e7\u00eakir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ji bo ba\u015ftir f\u00eamkirina sedem\u00ean v\u00ea yek\u00ea peydekirina sebeb\u00ean\nperwerdey\u00ee y\u00ean welat\u00ean desthilatdar li Kurdistan\u00ea y\u00ea gelek hevkariya me bikin\nku rew\u015fa hey\u00ee ya p\u00ear, duh \u00fb \u00eero li welat\u00ea me b\u00ea anal\u00eezkirin. Ji ber riha\nazad\u00eexwaz\u00ee \u00fb serhildan\u00ean b\u00earawestan mirov\u00ea Kurd \u00fb bi taybet\u00ee j\u00ee rew\u015fenb\u00eer\u00ean\nKurd her tim di bin giva\u015f\u00ean saykolog\u00ee (sycologic), abor\u00ee \u00fb kesayetiy\u00ea de jiyane\n\u00fb h\u00ea j\u00ee di rew\u015feke wiha de jiyan\u00ea derbas dikin. Tu belge ne hewce ne ku b\u00eajin\nKurdistan welatek\u00ee kolon\u00ee \u00fb dagirkiriy\u00ea welat\u00ean biyan\u00ee ye. \u00c7imk\u00ee etmosfer\u00ea\n\u00e7\u00eakir\u00ee ji h\u00eala navenda desthilatdar ve dike ku Kurd di civak\u00ea de xwe\nhemwilatiy\u00ea derce du-s\u00ea \u00fb b\u00eapar ji gelek xweziy\u00ean sir\u00ee\u015ft\u00ee bib\u00eene. Di kar\u00ea\nbir\u00eavebirina bajar \u00fb her\u00eama xwe de xwed\u00ee w\u00ea h\u00eaza hilbijartin\u00ea n\u00eene ku li gor\ndaxwaza xwe xizmeta civak\u00ea bike. Di rew\u015feke wiha de gelo ma sir\u00fb\u015ft\u00ee n\u00eene ku\nnikar\u00eebe bi durist\u00ee rol\u00ea xwe bil\u00eeze? Dema ku heta liv \u00fb lebat\u00ean jiyana wan a\nmalbat\u00ee \u00fb \u015fexs\u00ee j\u00ee bikeve j\u00ear \u00e7avd\u00eariy\u00ea, \u00ead\u00ee kes\u00ea xwed\u00ee b\u00eer \u00fb raman d\u00ea \u00e7awa\nbikaribe ya nava dil\u00ea xwe b\u00eene ser kax\u00ea \u00fb bigih\u00eene t\u00eahniy\u00ean p\u00ea\u015fkeftin \u00fb guherandin\u00ea?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Reng\u00ea bi\u015faftin\u00ea<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Li welat\u00ean weke Tirkiy\u00ea \u00fb S\u00fbriyey\u00ea reng\u00ea as\u00eem\u00eelasyon\u00ea re\u015f\nb\u00fbye. S\u00eestem\u00ean desthilatdar tu \u015fans \u00fb bext ji bo p\u00ea\u015fve\u00e7\u00fby\u00eena civaka Kurd\u00ee rewa\nned\u00eetine. Niv\u00eeskar \u00fb hunermend\u00ean weke Dil\u015fad Mer\u00eewan( 1947 \u2013 1989 ) li ser\nh\u00eenkirina zarok\u00ean Kurd bi r\u00eaniv\u00eesa Lat\u00een\u00ee ji h\u00eala Bas\u00eeyan ve t\u00ea girtin \u00fb\n\u00eedamkirin. Heta di roja \u00eero de di nava Kurd\u00ean Xorasan\u00ea de li dij\u00ee rew\u015fenb\u00eer\u00ean\nweke El\u00eeriza Spah\u00eey\u00ea Lay\u00een j\u00ee \u00ceran\u00ee gef\u00ean b\u00ea daw\u00ee dikin. Li her dera ku\nnavend\u00ean rew\u015fenb\u00eer\u00ee \u015f\u00een bibin, rojname \u00fb kovar b\u00eane we\u015fandin ew nikarin heb\u00fbna\nwan tehemul bikin. Ji sala 1986&#8217;an \u00fb \u015f\u00fbnde li bajar\u00ea Urmiy\u00ea him navenda\nSelahed\u00een Ey\u00fbb\u00ee \u00fb hem j\u00ee navenda Ehmed\u00ea Xan\u00ee ji h\u00eala rej\u00eema \u00eeslam\u00ee ya \u00ceran\u00ea ve\nhatine girtin. Wan ew navend weke xwendingeh\u00ean bih\u00eazkirina doza netewey\u00ee ya Kurd\nbi nav dikirin. Her wiha bi r\u00eaya s\u00eex\u00fbr\u00ean xwe li ser bednaviya wan saziyan\nant\u00eepiropagandey\u00ean \u00e7ewt belav dikirin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ji sala 1978an \u00fb \u015f\u00fbnde cinayet\u00ean dijmirovahiy\u00ea neman ku cara\nber\u00ea li Mehabad, Urmiy\u00ea \u00fb pi\u015ftre j\u00ee li hem\u00fb rojhilat\u00ea Kurdistan\u00ea peya nekirin,\nl\u00ea rew\u015fenb\u00eer\u00ean me bi qas\u00ee ku p\u00eaw\u00eest e nikarib\u00fbnn r\u00ea li ber wan kar\u00ean b\u00eaexlaq\nbigirin. \u00db wan j\u00ee kar\u00een li her der\u00ea t\u00fbr\u00ean s\u00eex\u00fbr\u00ee, madey\u00ean b\u00eaho\u015fker \u00ean weke\n\u015e\u00ee\u015fe, Hiroy\u00een, He\u015f\u00ee\u015f, Tiryak, nexwe\u015fiy\u00ean cins\u00ee \u00fb dehan l\u00eestik\u00ean din bi kar an\u00een\nku hem kesayetiy\u00ea bi\u015fk\u00eanin \u00fb hem j\u00ee agir\u00ea \u015fore\u015fa Kurdistan\u00ea sar bikin. Wan ber\u00ea\nji Mehabad\u00ea dest p\u00ea kirin \u00fb wiha gotin:\u201d Vira navenda Kurd\u00eetiy\u00ea ye, paytexta\nkomar\u00ea \u00fb ji ber d\u00eeroka xwe ya tije kar, wek ser\u00ea mar e \u00fb pelixandina mar j\u00ee ji\nser\u00ee de dest p\u00ea dike&#8230;.\u201d <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Li hember\u00ee van qir\u00eajiyan pir\u00ee caran pirsa:\u201d Em \u00e7i\nbikin&#8230;!?\u201d ket ber berpirs\u00ean doza Kurdistan\u00ea, l\u00ea valab\u00fbna qada xebat\u00ea r\u00ea li\nber dagirkeran vekirib\u00fb ku hinek ji plan\u00ean xwe y\u00ean gemar li Kurdistan\u00ea c\u00ee bi c\u00ee\nbikin. Di rew\u015feke wiha de ten\u00ea berxwedana ji bo \u201cparastina s\u00eestema civak\u00ee\u201d erk\u00ea\nyek\u00ea b\u00fb ku ev j\u00ee bi tena ser\u00ea xwe hem\u00fb bersiva p\u00eaw\u00eest neb\u00fb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Li Rojavay\u00ea Kurdistan\u00ea\n\n j\u00ee li hember\u00ee \u201c\u00eenkar \u00fb maf\u00ea\nnasnamey\u00ea\u201d gelek niv\u00eeskar, rew\u015fenb\u00eer \u00fb hunermend rast\u00ee sivkat\u00ee, girtin, \u015fikence\n\u00fb ku\u015ftin\u00ea hatin, l\u00ea encama siyaseta dewlet\u00ea j\u00ee r\u00fb\u00e7ik\u00ea xwe y\u00ea rast\u00een li pey sala\n2012&#8217;an da xuyan\u00eekrin dema ku \u00ead\u00ee Kurd li dij\u00ee heb\u00fbna wan rab\u00fbn ser piyan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bi van du m\u00eenakan re belk\u00ee pirsyara yek\u00ea ev be:\u201d li hember\u00ee\nsiyaseta as\u00eem\u00eelasyon\u00ea rew\u015fenb\u00eer\u00ean nava civak\u00ea \u00e7i kirin&#8230;?\u201d Di dir\u00eajahiya v\u00ea\nniv\u00ees\u00ea de bersiva v\u00ea pirs\u00ea j\u00ee hinek berfirehtir heye.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Civaka Kurd li pey 1995&#8217;an<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Beriya sala 1995&#8217;an civaka Kurd bi qas\u00ee roja \u00eero hevgirt\u00ee\nneb\u00fb, l\u00ea me\u015fa as\u00eem\u00eelasyon\u00ea j\u00ee bi taybet\u00ee li bak\u00fbr\u00ea wel\u00eat bi \u00e7ar gavan ber bi\np\u00ea\u015f ve nedi\u00e7\u00fb. Heya hing\u00ee Kurd di nava welat\u00ea xwe y\u00ea per\u00e7eb\u00fby\u00ee de j\u00ee\nper\u00e7e-per\u00e7e b\u00fbb\u00fbn. Civak\u00ea reng\u00ea xwe y\u00ea wekhev \u00fb resen h\u00ead\u00ee-h\u00ead\u00ee dida \u00e7end\nreng\u00ean din \u00ean tej\u00ee dijhev. Yan\u00ee siyaseta bi\u015faftin\u00ea dikir ku pir\u00ee caran Kurd xwe\nweke \u00ceraq\u00ee, Tirkel\u00ee, S\u00fbr\u00ee \u00fb \u00ceran\u00ee bihev bidine nasandin. S\u00eenor\u00ean siyas\u00ee rew\u015feke\nwiha afirandib\u00fb. V\u00ea yek\u00ea j\u00ee genge\u015fey\u00ean berfireh di navbera her\u00eam\u00ean c\u00fbr bi c\u00fbr\n\u00ean civaka Kurd\u00ee de afirandin. Genge\u015f hing\u00ee giha\u015ftin n\u00eevr\u00eayeke \u00e7areseriy\u00ea ku di\n21\u00ea Adara sala 1995&#8217;an de Med TV veb\u00fb \u00fb \u00ead\u00ee ji wir \u00fb \u015f\u00fbnde ragihandina Kurd\u00ee ya\nsatal\u00eet roj ji roj\u00ea z\u00eadetir Kurd n\u00eaz\u00ee hev kirin.(3) Wan salan Kurd\u00ean ba\u015f\u00fbr xwe\nji Kurd\u00ean bakur p\u00ea\u015fkeft\u00eetir dizanin, Kurd\u00ean rojhelat j\u00ee xwe xwed\u00ee \u00e7andeke\ndewlemendtir \u00fb resentir ji Kurd\u00ean ba\u015f\u00fbr didan nasandin! Carna j\u00ee bi qas\u00ee ku\np\u00eadiv\u00ee be haya her s\u00ea aliyan j\u00ee ji Kurd\u00ean Rojava tune b\u00fb!!.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bi ge\u015fb\u00fbna ragihandina Kurd\u00ee re ew p\u00eevan weke ber\u00ea neman<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Di perwerdekirina nif\u015f\u00ea rew\u015fenb\u00eer \u00fb bi taybet\u00ee j\u00ee ciwanan de\nmalbat wek bingeha her\u00ee gir\u00eeng \u00fb esas\u00ee ya civak\u00ea xwed\u00ee bandoreke mezin b\u00fbye. Ev\nrastuyeke hem\u00fb p\u00eavajoy\u00ean jiyana li r\u00fb erd\u00ea \u00fb ya hem\u00fb civak\u00ean din\u00ea ye. Bab \u00fb d\u00ea\ndema xwed\u00ee n\u00ear\u00een\u00ean rew\u015fenb\u00eerane bin, pa\u015feroja kar \u00fb xebata \u00e7endek ji zarok\u00ean\nmal\u00ea y\u00ea li pey \u00e7alakiy\u00ean rew\u015fenb\u00eer\u00ee an j\u00ee siyas\u00ee ji bo doza netewey\u00ee be. \u00cad\u00ee ew\nxwe ji civak\u00ea cuda nab\u00eenin. Di p\u00ee\u015feya xwe de weke hakim \u00fb doxtorek\u00ee xwed\u00ee\npirens\u00eep tevger\u00ea dikin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">P\u00eaw\u00eestiya bi diyalog\u00ea<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ji bo g\u00fbherandin \u00fb p\u00ea\u015fkeftin\u00ea di nava rew\u015fenb\u00eer\u00ean civak\u00ea de\ndiyalogek saxlem p\u00eaw\u00eest e. Nabe di asta erk\u00ean ji bo bizava siyas\u00ee-netewey\u00ee \u00fb\nrew\u015fenb\u00eer hev \u00fb din wendakirnek \u00e7\u00eabibe. Bila saz\u00ee \u00fb r\u00eaxistin\u00ean siyas\u00ee ji h\u00eala\nrew\u015fenb\u00eeran ve b\u00eane rexnekirin \u00fb berpirs\u00ean wan j\u00ee bi milpan\u00ee guhdar\u00ee rexney\u00ean\nwan \u00ean dilsozane bikin. \u00c7imk\u00ee li pey azm\u00fbn\u00ean sal\u00ean bih\u00fbr\u00ee pirsgir\u00eaka her\u00ee mezin\ndi navbera rew\u015fenb\u00eer \u00fb partiy\u00ean Kurd de y\u00ean \u00e7ar aliy\u00ean Kurdistan\u00ea de, \u201cneb\u00fbna t\u00eagihi\u015ftina\nhevpar di asta pirsa netewey\u00ee \u00fb liber\u00e7avgirtina berjewend\u00eey\u00ean netewey\u00ee\u201d ne.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hinek ji endam\u00ean r\u00eaxstin\u00ean siyas\u00ee li Kurdistan\u00ea endamb\u00fbna\nrew\u015fenb\u00eeran di nav hereketa xwe de wek metirs\u00ee \u00fb tehd\u00eedek\u00ea li hember\u00ee\nberjewendiy\u00ean xwe dib\u00eenin. Ew kes\u00ean dogmat\u00eek in ku away\u00ea dan-standina Josef\nStal\u00een( 1878-1953) a li pey mirina V. Len\u00een( 1870 \u2013 1924 ) tev\u00ee rew\u015fenb\u00eer\u00ean\nhem\u00fb kom\u00ean etn\u00eek\u00ee y\u00ean Soveyeta ber\u00ea bi b\u00eera me t\u00eenin. Yan\u00ee kes\u00ean ku li dij\u00ee\nsiyaset \u00fb raman\u00ean w\u00ee b\u00fbn ser\u00ee li girt\u00eegeh\u00ean tije tirs \u00fb kemp\u00ean karkirin\u00ea y\u00ean li\nS\u00eebiya derdixstin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hakim \u00fb \u00e7\u00eena rew\u015fenb\u00eer tim li hember\u00ee hev sekin\u00eene l\u00ea h\u00eaza\nguherandin\u00ean zanista diyal\u00eekt\u00eek\u00ea j\u00ee tim li pi\u015fta \u00e7\u00eena rew\u015fenb\u00eer b\u00fbye.\nGuherandinan p\u00ea\u015fkeftin an\u00eene hol\u00ea \u00fb serk\u00ea\u015f\u00ean civak\u00ea ew derfet bi s\u00fbda jiyana\npiraniya gel bi kar an\u00eene. Kar \u00fb kiyar\u00ean ku ten\u00ea di sed sal\u00ean bih\u00fbr\u00ee de li\n\u00ceran, Tirkiyey\u00ea, S\u00fbriyey\u00ea \u00fb \u00ceraq\u00ea li dij\u00ee p\u00ea\u015fkeftina rew\u015fenb\u00eer\u00ean Kurd hatine\nkirin ji y\u00ean d\u00eektator\u00ean her\u00ee xw\u00eenxwar li welat\u00ean din nehatine kirin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kesayet\u00ee \u00fb bawer\u00ee<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kesayetiya serbixwe \u00fb xwed\u00ee bawer\u00ee p\u00eaw\u00eest\u00ee bi p\u00eakan\u00eena\nkiyaneke serbixwe j\u00ee heye. Heya em nebin xwed\u00ee welatek\u00ee serbixwe nabe li benda\nw\u00ea hind\u00ea j\u00ee bin ku em \u00ea di bin bandora rew\u015fb\u00eer\u00ean Fars, Tirk \u00fb Ereb de j\u00ee nebin.\nYek ji pirsgir\u00eak\u00ean her\u00ee mezin \u00ean rew\u015fenb\u00eer \u00fb xwendevan\u00ean Kurd li \u00e7ar per\u00e7ey\u00ean Kurdistan\u00ea,\ngir\u00eaday\u00eeb\u00fbna bi rew\u015fenb\u00eer\u00ean netew\u00ean serdest ve ye. N\u00ear\u00eeneke sade li t\u00fbr\u00ean\ncivak\u00ee y\u00ea ba\u015ftir me bi v\u00ea rastiy\u00ea bihes\u00eene. M\u00eenak: dema niv\u00eeskar an j\u00ee\nhunermendek\u00ee her\u00ee naskir\u00ee y\u00ea Kurd bi ziman\u00ea Kurd\u00ee kurt e niv\u00eesan li ser d\u00eewar\u00ea\nFacebooka xwe belav dike bi qas\u00ee niv\u00ees\u00ean w\u00ee y\u00ean Fars\u00ee, Tirk\u00ee an j\u00ee Ereb\u00ee rast\u00ee\np\u00ea\u015fwaziy\u00ea nay\u00ean! Ew wiha dizanin li piraniya \u00e7avkan\u00ee \u00fb teoriy\u00ean ku rew\u015fenb\u00eer\u00ean\nme serokaniya xwe j\u00ea dist\u00eenin \u00fb hav\u00ean\u00ea raman\u00ean niv\u00eeskar \u00fb b\u00eermend\u00ean Ereb, Tirk,\nFars an j\u00ee biyan\u00ee ne. Her bi v\u00ea n\u00ear\u00eena \u00e7ewt kes\u00ean m\u00eena Mihemed Qaz\u00ee, Sel\u00eem\nBerekat \u00fb Ya\u015far Kemal ketin xizmeta w\u00eaje \u00fb ziman\u00ea Fars\u00ee, Ereb\u00ee \u00fb Tirk\u00ee. Mixabin\ndi nava niv\u00eeskar\u00ean Kurd de kes\u00ean ku pi\u015ftgermiya xwe bi \u00e7and \u00fb folklora Kurd\u00ee ve\ngir\u00ea bidin, k\u00eamb\u00fbne. Sebeba v\u00ea ne ten\u00ea nezan\u00eena ziman an bi dest nean\u00eena\nserokaniyan e, belk\u00ee p\u00eevan cih \u00fb ew t\u00earb\u00fbna xwed\u00ee p\u00ean\u00fbs\u00ean gir\u00eaday\u00ee navenda\ndesthilat\u00ea ye ku ji her al\u00ee de xwed\u00ee hevkar\u00eey\u00ean mad\u00ee-manew\u00ee ne. Ji ber w\u00ea j\u00ee\nerka sereke di \u00e7alakiy\u00ean saz\u00ee, r\u00eaxistin \u00fb wan rew\u015fenb\u00eer\u00ean xwed\u00ee hest\u00ean netewey\u00ee\nde ew e ku bawer\u00ee bi diyaloga navxwey\u00ee ya civaka Kurd hebin. Belk\u00ee du m\u00eenak\u00ean\nj\u00ear j\u00ee ji we re balk\u00ea\u015f bin:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Demokras\u00ee bi r\u00eaya jin \u00fb m\u00ear\u00ean rew\u015fenb\u00eer dikare bibe xwed\u00ee\nbih\u00eaztir\u00een st\u00fbn\u00ean parastina maf\u00ean demokrasiy\u00ea. Sala 1891&#8217;an b\u00fb ku li welatek\u00ee\nweke Almanya \u00fb elbete di nava dil\u00ea s\u00eestemeke seltenet\u00ee de du jin\u00ean weke Rosa\nLuxemburk\u00ee( 1871 \u2013 1919) \u00fb Clara Zetkin( 1857-1933) daxwaza maf\u00ea deng\u00ea jinan\ndikin. Her du endam\u00ean Partiya Sosyal Demokrat b\u00fbn. 28 sal pi\u015ftre li 1919&#8217;an wan\nkar\u00een maf\u00ea dengday\u00een\u00ea li parlmentoy\u00ea bi dest bixin. Ev daxwaz destkefteke mezin\nb\u00fb. \u00c7imk\u00ee \u00ead\u00ee wan kar\u00een hilbij\u00earin \u00fb b\u00eane hilbijartin j\u00ee. Pi\u015ftre wan ji bo\nmaf\u00ean wekhev \u00fb xwendin\u00ea di hem\u00fb waran de dest bi rew\u015fengeriy\u00ea di civak\u00ea de\nkirin. Li pey w\u00ea \u015fore\u015f\u00ea b\u00fb ku \u00ead\u00ee dewleta Almanya ber bi p\u00ea\u015fkeftin\u00ean mezin ve\n\u00e7\u00fb. Li dij\u00ee b\u00eer \u00fb raman\u00ean kevin ew du jin b\u00fbn p\u00ea\u015feng ku heya roja \u00eero j\u00ee civak\nxwe deyndar\u00ea ked \u00fb fikra wan a p\u00ea\u015fver\u00fb dizanin. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Di nava p\u00ea\u015feng\u00ean r\u00eaxistin\u00ean siyas\u00ee y\u00ean Kurdistan\u00ea de P\u00ea\u015fewa\nQaz\u00ee Mihemed di \u00e7end sal\u00ean kar\u00ea xwe y\u00ea siyas\u00ee de bihayek\u00ee giran j\u00ee dida aliy\u00ea\n\u00e7and\u00ee \u00fb ragihandina Kurd\u00ee. W\u00ee kar\u00ee di bin ban\u00ea avakirina komara Kurdistan\u00ea de\ndehan rew\u015fenb\u00eer\u00ean ji \u00e7ar aliy\u00ean welat li dora hev kom bike. Ev j\u00ee b\u00fb destp\u00eaka\nronesansek\u00ea ku helbestvan \u00fb rew\u015fenb\u00eer\u00ean weke: H\u00eamin, Hejar, Heq\u00eeq\u00ee, Zeb\u00eeh\u00ee \u00fb\n\u00e7end\u00een kes\u00ean din xwendingeheke w\u00eajey\u00ee ya n\u00fb biafir\u00eenin. Wan karek\u00ee wiha erka\nyek\u00ea ya ser mil\u00ean rew\u015fenb\u00eer\u00ean Kurd dizan\u00ee ku li rex xizmeta ziman, daxwaza\nmaf\u00ean xwe j\u00ee bikin \u00fb c\u00eeh\u00ea xwe di nav ref\u00ean neteweperweriy\u00ea de peyda bikin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Encam<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Di v\u00ea kurteniv\u00ees\u00ea de min z\u00eadetir li ser hinek k\u00eamasiyan \u00fb bi\n\u00e7avek\u00ee rexney\u00ee ev gotar niv\u00ees\u00ee, l\u00ea ji b\u00eer nekin ku ji xeyn\u00ee p\u00ea\u015fkeftin \u00fb\nserkeftin\u00ea \u00e7i \u00e7ara me n\u00eene. Kesek bi tena ser\u00ea xwe j\u00ee dikare bibe p\u00ea\u015feng\u00ea\ng\u00fbherandin\u00ean mezin. Hem\u00fb ar\u00ea\u015fe \u00fb k\u00eamasiy\u00ean civaka me bi \u201c\u015fore\u015fa z\u00eahniyet\u201d \u00fb\n\u201cbilindkirina asta rew\u015fenb\u00eeriy\u00ea\u201d re \u00e7arser dibin. Kes\u00ean ku serk\u00ea\u015fiya karek\u00ee\nwiha j\u00ee dikin di p\u00eangava yek\u00ea de rew\u015fenb\u00eer\u00ean nava civak\u00ea ne.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ji bo v\u00ea gotin\u00ea j\u00ee li rol\u00ea rew\u015fenb\u00eer\u00ean Yeh\u00fbd\u00ee yan j\u00ee Ermen\nbin\u00earin ka \u00e7awa di p\u00eavajoy\u00ean d\u00eerok\u00ee de b\u00fbne sedema p\u00ea\u015fkeftina ziman \u00fb jiyana\ncivaka xwe.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Li gor min z\u00eadetir ji t\u00earkirina zik\u00ea xelk\u00ea p\u00eaw\u00eestiya me bi\n\u015fore\u015feke hem\u00fb al\u00ee \u00fb ya zihniyet\u00ea yan j\u00ee t\u00earkirina fikr\u00ea heye. Gerek eqliyeta\ncivak\u00ea b\u00ea guherandin. Ger Kurd bi gi\u015ft\u00ee di s\u00eestema xwe ya r\u00eaveberiy\u00ea da xeta ji\nhev cuda nekin, y\u00ea serkeftin gelek\u00ee zehmet be. Kir\u00eez\u00ean abor\u00ee-siyas\u00ee j\u00ee wiha ber\nbi wan dewlet \u00fb welatan ve t\u00ean ku hesab \u00fb kitab\u00ean roj\u00ean wiha nakin an j\u00ee li\ndora wan \u015f\u00eawirmend\u00ean rew\u015feb\u00eer n\u00eene. Kar \u00fb keda me bi tedb\u00eer\u00ean d\u00fbrb\u00eenane y\u00ea bibe\nmal\u00ea d\u00eerok\u00ea. Bi m\u00eenak\u00ean wiha re rew\u015fenb\u00eer\u00ean ku dikarin di ragihandin\u00ea de gotina\ndil\u00ea xwe di nava gel de belav bikin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Daxwaza serfiraziy\u00ea ji we xwendevan\u00ean h\u00eaja re dikim.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">(1). Bi peymana Qesr\u00ee \u015eir\u00een re Kurdistan kirin du par\u00e7e \u00fb\npi\u015ftre di sala 1916&#8217;an bi peymana Sykes-Picot re Kurdistan di navbera \u00e7ar\nwelat\u00ean \u00ceran, Tirkiye, \u00ceraq \u00fb S\u00fbriye\u00ea de hate parvekirin ku s\u00ea welat\u00ea dawiy\u00ea\nn\u00fbavab\u00fby\u00ee b\u00fbn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">(2). Bi Firans\u00ee: Jean-Jacques Rousseau.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">(3). Gotara min li ser rol\u00ea Med TV di l\u00eenka j\u00ear de dikarin\nbixw\u00eenin:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\nhttp:\/\/rewanbej.net\/rola-med-tv-di-prosesa-netewebune-de-kaksar-oremar.html\n<\/div><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kak\u015far Oremar Li ser asta rew\u015fenb\u00eeriy\u00ea \u00fb rol\u00ea w\u00ea di guherandin\u00ean jiyan\u00ea da gelek l\u00eakol\u00een hatine \u00e7\u00eakirin \u00fb niv\u00eesandin. F\u00eelsof, niv\u00eeskar, rew\u015fenb\u00eer \u00fb rewannas\u00ean civak\u00ea bi sedan gotar \u00fb pirt\u00fbk li ser v\u00ea mijar\u00ea niv\u00eesandine \u00fb b\u00fbne p\u00ea\u015feng \u00fb r\u00eaber\u00ean civaka xwe. Serok \u00fb bir\u00eaveber\u00ean dewletan j\u00ee ji azm\u00fbn\u00ean kes\u00ean wiha mifa standine \u00fb b\u00eer [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-620","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-lekolin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/620","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=620"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/620\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=620"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=620"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pen-kurd.com\/kurmanci\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=620"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}