Em cezayê li Eyyup Subaşi hatiye birîn, şermezar dikin
Navenda PENa Kurd şeş sal û 3 meh cezayê girtîgehê yê rejîma Tirk û dadgehên wê yên aktîf ên siyasî yê li ser mamosteyê zimanê Kurdî birêz Eyyup Subaşi, şermezar dike û daxwaza betalkirina tavilê ya vê biryarê dike.
Mafê perwerdehiyê û jiyana bi zimanê dayikê yek ji mafên herî bingehîn ên mirovî ye ku di gelek belgeyên navneteweyî de hatiye naskirin, ji wan di Danezana Gerdûnî ya Mafên Mirovan û Peymana Navneteweyî ya Mafên Aborî, Civakî û Çandî de, ziman wek hêmaneke bingehîn a nasnameya takekesî û civakî, ji amûreke hêsan a ragihandinê wêdetir e; hilgirê çand, dîrok, raman û cîhanbîniya civakê ye, di parastin û veguhestina mîrateya çandî de roleke sereke dilîze.
Fêrkirin û fêrbûna bi zimanê dayikê ne tenê mafekî takekesî ye, lê ji bo parastina cihêrengiya zimanî û çandî ya civakê pêwîstiyek e. Di vê çarçoveyê de girtin û girtina kesên ku bi zimanê xwe yê zikmakî ders didin, ne tenê binpêkirineke mezin a mafên mirovan û mafên ziman e, di heman demê de hewldaneke sîstematîk a jiholêrakirina çand û dîrokê ye.
Rejîma tirk di warê desteserkirina zimanê kurdî û bisînorkirina mafên ziman û kulturî yên gelê kurd de xwediyê dîrokek dirêj e. Di sala 1923an de piştî damezrandina Komara Tirkiyê, di çarçoveya îdeolojiya neteweperestiya tirk û polîtîkayên homojenkirina ziman û çandî de, zimanê kurdî bû yek ji hedefên sereke yên zext û zordariyê. Ev polîtîkayên çewisandinê piştî darbeya leşkerî ya 1980yî, bi fermî qedexekirina hînkirina zimanekî ji bilî tirkî û sansûra giran a li ser berhemên edebî û çandî yên kurdî, girantir bûn.
Têkoşer û nivîskarên Kurd li hember van zilm û zordariyan tu carî bêdeng neman û ji bo bidestxistina mafên xwe bi berdewamî têkoşiyan. Tevî reformên kêm ên van deh salên dawî, polîtîkayên çewisandinê yên li ser zimanê kurdî berdewam dikin. Akademiyên serbixwe yên ku zimanê kurdî gelek caran rastî gefan tên û tên girtin û mamoste û çalakvanên ziman û çanda kurdî tên girtin û zindankirin.
Birêz Eyyup Subaşi ku mastira xwe ya di warê çand û zimanê kurdî de qedandiye xwendekarê Zanîngeha Dîcleyê, ji sala 2015’an ve li Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê mamostetiya Kurdî dike. Ji sala 2019an heta 2023an birêz Eyyup Subaşi hevserokatiya Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê kir û di xebatên lêkolînê de cih girt. Piştî damezrandina Tora Çand û Zimanê Kurdî, tevlî sekreteriya wê bû û niha di desteya rêvebir ya Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê de cih digire.
Birêz Subaşi ji bilî xebatên xwe yên di warê aktîvîzma zimanê kurdî de, li ser wergerên ji Îngilîzî, Farisî û Tirkî yên Kurdî jî dixebite û du roman û gelek gotar wergerandine. Her wiha bi dilxwazî ji bo penaberan werger kiriye. Birêz Subaşi ji ber çalakiyên xwe gelek caran hatiye binçavkirin û di 17ê Cotmeha 2024an de ji ber xebatên wî yên bi zimanê kurdî re şeş sal û 3 meh cezayê girtîgehê lê hatiye birîn.
Weke Navenda PENa Kurd em teqez dikin ku parastina cihêrengiya ziman û çandî ji bo avakirina civakên li ser bingeha jiyana hevbeş a aştiyane girîng e. Em 6 sal û 3 meh cezayê girtîgehê yê li ser birêz Eyyûb Subaşi bi tundî şermezar dikin û bang li çalakvan, rêxistin û alîgirên mafên ziman û çandî dikin ku li dijî vê biryarê dengê xwe bilind bikin û doza betalkirina wê bikin.
Navenda PENa Kurd
22/10/2024
