LI HEMBER RÛMETA KURDEKÎ HELBESTVAN Û ŞOREŞGER; XATIRXWESTINA DAWÎ JI FÎLOZOF Û HELBESTVAN (EHMED HUSEYNÎ) لەبەردەم شکۆی کوردێکی شاعیر و شۆڕشگێڕدا؛ دوا ماڵئاوایی لە فەیلەسووف و شاعیر (ئەحمەد حوسێنی)

/in , , , , , ,

 

LI HEMBER RÛMETA KURDEKÎ HELBESTVAN Û ŞOREŞGER; XATIRXWESTINA DAWÎ JI FÎLOZOF Û HELBESTVAN (EHMED HUSEYNÎ)

Hinek mirin hene ku ne tenê rawestandina lêdana dil e, lê belê dawîhatina sefereke ontolojîk (hebûnî) ya dirêj e; di nav êşên xerîbiyê û lêgerîna li wateya niştiman de. Bi xem û kovaneke mezin, piştî nîvroya roja Sêşemê, 10ê Adara 2026an, sermaya sirgûnê laşê helbestvanê naskirî, bîrmend û xwediyê pênûsa niştimanperwer (Ehmed Huseynî) di 71 saliya wî de, piştî têkoşîneke dirêj a bi nexweşiyê re, li welatê Swêdê ji bo her demê cemidand û wî xatirê xwe yê yekcarî ji me xwest.

Ehmed Huseynî, yê ku di sala 1955an de li xaka bibereket a Amûdê li Rojavayê Kurdistanê çavên xwe li dinyayê vekiribû, ne tenê helbestvanek bû ku bi peyvan dilîst, lê belê fîlozofek bû ku êşên mirovê Kurd vediguherandin deqan (metnan). Ew kesê ku bawernameya bekeloriyosê di felsefeyê de li Zanîngeha Şamê bi dest xistibû, zû fêm kir ku felsefeya rasteqîn ne di rûpelên pirtûkan de ye, lê belê di wê awaretî û derbederiyê de ye ku neteweya wî tê de dijî. Ji ber vê yekê, jiyana vê pênûsa diyar û wêrek, bû tabloyeke sefereke bêdawî ya rawestgehên sirgûnê; ji Sûriyeyê ber bi Lubnanê ve, heta ku qederê ew di sala 1989an de avête nav berf û seqema welatê Swêdê û li wir bi cih bû.

Sirgûn ji bo (Ehmed Huseynî) ne tenê cihê jiyanê bû, lê belê rewşeke derûnî û birîneke vekirî bû. Di wê xerîbiyê de, wî rola navendeke giyanî dilîst ku dengên belavbûyî yên sirgûnê kom dikirin. Ew ne tenê helbestvanekî gûşegîr bû, belkî xwediyê xemeke neteweyî û kolektîf bû; her ev yek jî bû sedem ku ew bibe yek ji stûnên diyar ên damezirandina “Yekîtiya Rewşenbîrên Rojavayê Kurdistanê” ku di sala 2004an de li Swêdê hate ragihandin, da ku bibe sîwanek ji bo parastina nasnameyê ji bişaftinê (asîmîlasyonê).

Heke em bixwazin kurteya felsefeya jiyan û mirina vî helbestvanê mezin bixwînin, tenê bes e em guh bidin wê helbesta wî ya bi nav û deng ku ketiye ser zimanê her kesî; ya ku tê de bi şêweyekî herî kûr dualîbûna (beden li sirgûnê û giyan li niştiman) nîşan dide û dibêje:

“Ey niştiman …

Ez li vir, di vê sermaya sirgûnê de,

Ez çi bikim jî giyanê min germ nabe.

Vaye ez dilê xwe derdixim û dikime çûkek,

Bila bifire û li ser xaka Amûdê û Qamişloyê dayne …

Ji ber ku vir ne cihê min e,

Ez tenê di hembêza xaka te de,

Dikarim bi aramî çavên xwe bigirim.”

Îro, ew dilê ku wekî çûkekî di sînga wî de lê dida, di dawiyê de qefesa laşê nexweş û sermaya Swêdê şikand û ber bi asîmanê Amûdê û Qamişloyê ve firî. Wî di dawiyê de çavên xwe bi aramî girtin, ji ber ku peyvên wî gihîştin hembêza niştiman.

Em li Navenda “PENa Kurd”, ji ber vê koça bêwext gelekî nîgeran û xemgîn in. Em sersaxiyeke kûr pêşkêşî malbata wî, hevalên wî û tevahiya civaka wêjeyî û rewşenbîrî ya Kurdistanê dikin. Em hêviya sebr û aramiyê ji bo hemû aliyan dixwazin.

Bila giyanê wî şad be û rê û karwanê rewşenbîriyê yê vî helbestvanê mezin ê şoreşger her dem berdewam û ronî be.

Hevserokên Navenda PENa Kurd
(Rojvîn Perîşan, Mîran Abraham)
10ê Adara 2026an

 


لەبەردەم شکۆی کوردێکی شاعیر و شۆڕشگێڕدا؛
دوا ماڵئاوایی لە فەیلەسووف و شاعیر (ئەحمەد حوسێنی)

 

هەندێک مەرگ هەن، تەنیا وەستاندنی ترپەی دڵ نین، بەڵکوو کۆتاییهاتنی سەفەرێکی ئۆنتۆلۆژیی (بوونگەرایی) درێژن بەنێو ئازارەکانی غەریبی و گەڕان بەدوای مانای نیشتماندا. بە داخ و پەژارەیەکی زۆرەوە، پاشنیوەڕۆی ڕۆژی سێشەممە، ڕێکەوتی ١٠ی ئاداری ٢٠٢٦، سەرمای تاراوگە بۆ هەمیشە جەستەی شاعیری ناسراو، بیرمەند و خاوەن قەڵەمی نیشتمانپەروەر (ئەحمەد حوسێنی)ی لە تەمەنی ٧١ ساڵیدا و دوای ململانێیەکی درێژ لەگەڵ نەخۆشیدا، لە وڵاتی سوید سڕ کرد و بۆ هەمیشە ماڵئاوایی لێ کردین.

ئەحمەد حوسێنی، کە لە ساڵی ١٩٥٥ لە خاکی بەپیتی (عامودا)ی ڕۆژئاوای کوردستان چاوی بە دنیا هەڵهێنابوو، تەنیا شاعیرێک نەبوو کە بە وشە یاری بکات، بەڵکوو فەیلەسووفێک بوو کە ئازارەکانی مرۆڤی کوردی دەکردە تێکست. ئەو کە بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە فەلسەفەدا لە زانکۆی دیمەشق بەدەست هێنابوو، زوو تێگەیشت کە فەلسەفەی ڕاستەقینە لە پەڕەی کتێبەکاندا نییە، بەڵکوو لەو ئاوارەییەدایە کە نەتەوەکەی تێیدا دەژی. هەر بۆیە، ژیانی ئەم قەڵەمە دیار و بوێرە بوو بە تابلۆیەک لە سەفەری بێ‌کۆتایی و وێستگەکانی تاراوگە؛ لە سووریاوە بەرەو لوبنان، تا دواجار لە ساڵی ١٩٨٩دا چارەنووس فڕێی دایە نێو بەفر و بەستەڵەکی وڵاتی سوید و لەوێ گیرسایەوە.

تاراوگە بۆ (ئەحمەد حوسێنی) تەنیا شوێنی نیشتەجێبوون نەبوو، بەڵکوو دۆخێکی دەروونی و برینێکی کراوە بوو. لەو غەریبییەدا، ئەو ڕۆڵی میحوەرێکی ڕۆحیی دەگێڕا کە دەنگە پەرتەوازەکانی تاراوگەی کۆ دەکردەوە. ئەو تەنیا شاعیرێکی گۆشەگیر نەبوو، بەڵکوو خاوەنی خەمێکی دەستەجەمعی بوو؛ هەر ئەمەش وای کرد ببێتە یەکێک لە پایە دیارەکانی دامەزراندنی “یەکێتیی ڕۆشنبیرانی ڕۆژئاوای کوردستان” کە لە ساڵی ٢٠٠٤ لە سوید ڕاگەیەندرا، تا ببێتە چەترێک بۆ پاراستنی شوناس لە توانەوە.

ئەگەر بمانەوێت کورتەی فەلسەفەی ژیان و مەرگی ئەم کەڵەشاعیرە بخوێنینەوە، تەنیا بەسە گوێ لەو شیعرە بەناوبانگەی بگرین کە بووەتە وێردی سەر زمانی هەمووان، کە تێیدا بە قووڵترین شێوە دوانەیی (جەستە لە تاراوگە و ڕۆح لە نیشتمان) وێنا دەکات و دەڵێت:

“ئەی نیشتمان …
من لێرە، لەم سەرمایەی تاراوگەدا،
هەرچی دەکەم ڕۆحم گەرم نابێتەوە.
ئەوەتا دڵم دەردێنم و دەیکەم بە باڵندەیەک،
با بفڕێت و لەسەر خاکی عامودا و قامیشلۆ بنیشێتەوە …
چونکە ئێرە جێگەی من نییە،
من تەنیا لە باوەشی خاکەکەی تۆدا،
دەتوانم بە ئارامی چاوەکانم لێک بنێم.”

ئەمڕۆ، ئەو دڵەی کە وەک باڵندەیەک لە سینەیدا ترپەی دەهات، دواجار قەفەزی جەستەی نەخۆش و سەرمای سویدی شکاند و بەرەو ئاسمانی عامودا و قامیشلۆ فڕی. ئەو دواجار چاوەکانی بە ئارامی لێک نا، چونکە وشەکانی گەیشتنەوە باوەشی نیشتمان.

ئێمە لە ناوەندی ”پێنی کورد”، زۆر نیگەران و خەمبارین بەم کۆچە ناوەختە. پرسە و سەرەخۆشیی قووڵی خۆمان ئاراستەی بنەماڵەکەی، هاوڕێیانی و تەواوی کۆمەڵگەی ئەدەبیی و ڕۆشنبیریی کوردستان دەکەین. هیوای سەبووری بۆ هەموو لایەک دەخوازین.

ڕۆحی شاد بێت و ڕێگا و کاروانی ڕۆشنفیکریی ئەو کەڵەشاعیرە شۆڕشگێڕە هەمیشە بەردەوام و ڕۆشن بێت.

هاوسەرۆکانی ناوەندی پێنی کورد
ڕۆژڤین پەرێشان، میران ئەبراهام
١٠ی ئاداری ٢٠٢٦

Qêrîna Bêdengiyê; Bangewaziyeke vekirî ji bo “PENa Navneteweyî” û wijdanê cîhanê di bin siya jêbirina nasnameya Kurdî de

/in , ,

 

Bangewaziyek ji PENa Kurdî

Qêrîna Bêdengiyê; Bangewaziyeke vekirî ji bo “PENa Navneteweyî” û wijdanê cîhanê di bin siya jêbirina nasnameya Kurdî de

Destpêk: Erdnîgariya êşê û felsefeya mayînê

Li wê dera ku dîrok bi xwînê tê nivîsandin û erdnîgarî bi sînorên destçêkirî hatiye parçekirin, gelek heye ku navê wî “Kurd” e. Ev netewe, ku wekî darberûyên çiyayên serbilind e, ne tenê ji bo axa xwe, lê belê ji bo parastina rûmeta mirovahiyê di nav şerekî dijwar de ye. Di vê gotarê de, mebest ne tenê vegotina bûyerên siyasî ye, lê belê rakirina wê perdeya stûr e ku li ser hişmendiyeke faşîst û nijadperest hatiye kişandin; hişmendiyek ku dixwaze ziman, çand û hebûna gelekî tune bike. Ev qêrîneke edebî û felsefî ye ji kûrahiya birînên Rojhilata Navîn ber bi navenda pênûsê (PENa Navneteweyî) ve.

Yekem: Ziman wekî xanî; dema ziman dibe çeper

Martin Heidegger dibêje: “Ziman xana hebûnê ye.” Nexwe, dema gelek ji zimanê xwe bêpar tê hiştin, di rastiyê de ji “hebûna xwe” bêpar maye. Zarokên Kurd, ji Bakur heta Başûr, ji Rojhilat heta Rojava, hîn jî di sedsala bîst û yekê de ji mafê bingehîn ê perwerdehiya bi zimanê dayikê bêpar in. Ev ne tenê siyaset e, ev “jenosîda spî” ye. Dema zarokek neçar dibe ku bi zimanekî din bifikire ku ne zimanê dayika wî ye, pêvajoya qutbûna ji kok û nasnameyê dest pê dike.

Li Rojavayê Kurdistanê (Sûriye), ku niha di bin agirê şer û dagirkeriya Tirkiye û milîsên tundrew de ye, dibistan li şûna ku bibin navendên zanistê, bûne qada sepandina zimanê neteweyên serdest û jêbirina dîroka Kurdî. Zimanê Kurdî, ku yek ji kevntirîn û dewlemtirîn zimanên Arî ye, di bin metirsiya tunebûnê de ye. Parastina vê zimanî, parastina cudahiya çandî ya hemû mirovahiyê ye.

Duwem: Rojava (Sûriye); di navbera çakûçê rejîmê û sindana faşîzma olî de

Rewşa Kurdan li Rojavayê Kurdistanê mînaka herî berçav a êşeke bêdawî ye. Heke duh rejîma Baas a Beşar Esad bi navê “neteweperestiya erebî” Kurd diçewisandin, îro ew komên ku xwe wekî “opozîsyon” bi nav dikin, karesateke mezintir diafirînin. Ew ne tenê ji aliyê siyasî ve faşîst in, lê belê kincên olî li xwe kirine û dijî Kurdan “cihadê” radigihînin.

Em dibînin ku desthilatdariya niha li herêmên dagirkirî mîna Efrîn, Serêkaniyê û Girê Spî, ji rejîma Esad xirabtir e. Li vir fetiwayên olî ji bo helalkirina xwîna Kurdan tên bikaranîn. Ev ew hişmendî ye ku tu cudahiya wê ji DAIŞê nîne. Di dema ku Kurd pêşengên şerê li dijî tarîperestiyê bûn, niha ji aliyê wan hêzên ku Tirkiye piştgiriya wan dike ve dibin armanc. Ev ne tenê şerê axê ye, şerê hişmendiyan e: hişmendiya demokratîk û pêkvejiyanê li hember hişmendiya xîlafetê û jêbirina “yê din”.

Sêyem: Şaşên kînê; medyaya erebî û afirandina “drinde û kafiran” ji Kurdan

Mixabin, dema em li televizyonên erebî, tirkî û farsî dinêrin, ji bilî gotara kîn û nefretê em tiştekî din nabînin. Tiştê ku mirov pê dilerize, ne tenê mirovên asayî ne ku bêrêziyê li Kurdan dikin, lê belê “nuxbeyên rewşenbîr” û mamosteyên zanîngehan in. Dema mamosteyekî zanîngehê li ser kanaleke erebî bi zimanê faşîstekî sedsalên navîn diaxive û fetiwaya cihadê li dijî gelekî dide, li vir wijdanê tevahiya neteweya ereb dikeve bin pirsê.

Ev medya wêneyekî şêwandî ji mirovê Kurd nîşan didin. Ew Kurdan wekî “metirsî”, “cudaxwaz” an jî “kafir” didin naskirin. Ev pêvajoya “dîvkirinê” (Demonization) ya neteweyekê ye. Dema mirovek di rêya medyayê de ji mirovbûnê tê rût kirin, kuştina wî dibe karekî asayî. Ev e ew karesata ku rojane Kurd di rêya ekranan de dibînin û bariya derûnî ya neteweyekê têk biriye.

Çarem: Dîmena keça Helebê; manîfestoya faşîzmê

Yek ji dîmenên herî trajîk û dilsoz ku vê dawiyê di medyaya civakî û kanalên erebî de belav bû, dîmena avêtina keçeke ciwan ji avahiyekê li bajarê Helebê ji aliyê çekdarên tundrew ve bû. Ew dîmen ne tenê tawanekî şer bû, lê belê manîfestoya hişmendiyeke tirsnak bû.

Çekdaran bi dengekî bilind hawar dikirin “Allahu Ekber” û nifir û hênên herî pîs li wê keçikê dikirin. Ev heman mentalîteya DAIŞê ye ku tê de navê Xwedê ji bo êşkencekirin û kuştina mirov tê bikaranîn. Vê dîmenê nîşan da ku li cem wan komên tundrew, jina Kurd tenê “destkeftiya şer” e û divê rûmeta wê were şikandin. Ev nîşana şikesta exlakî ya wê civakê ye ku rê dide bi navê pîroziyan, nizmtiro tawan were kirin. Ev keçik sembola hemû wan êşan e ku neteweya Kurd di bin destê hişmendiya faşîst de dikişîne.

Pêncem: Dawiya serdemê xîlafetê û hewcehiya guherîna hişmendiyê

Pêdivî ye neteweyên cîran (Tirk, Fars û bi taybetî Ereb) ji vê rastiyê fam bikin ku serdema xîlafet û împaratoriyan bi dawî bûye. Cîhana îro cîhana mafên mirovan, demokrasî û naskirina “yê din” e. Êdî nabe ku bi hişmendiya sedsala heftan an jî bi bîr û baweriyên neteweperest ên sedsala bîstan hukum li Rojhilata Navîn bê kirin.

Kurdistan wekî “derguşa şaristaniyê” mafê wê ye ku ziman û çanda xwe biparêze. Em daxwaza jêbirina tu neteweyekî nakin, lê belê em daxwaza wekheviyê dikin. Lê dema em dibînin ku kanalên wan ên televizyonê tenê kînê diçînin, em çawa dikarin behsa pêkvejiyanê bikin? Pêkvejiyan hewceyî diyalogê ye, ne fetiwayan. Hewceyî naskirina hevdu ye, ne sivkayetîkirinê.

Şeşem: Bêhêvîtî di navbera ekranan de; li ku ne rewşenbîrên wan?

Em wekî Kurd, di navbera ekrana mobîl û televizyonên xwe de, rojane rûbirûyê pêleke mezin a bêhêvîtiyê dibin. Em li dû nûçeyeke baş digerin, li dû dengekî mirovdost di nav “nuxbeya rewşenbîr” a wan (Ereb, Tirk, Fars) de digerin ku bibêjin: “Kuştina Kurdan tawan e, jêbirina zimanê Kurdî şermezarî ye.”

Lê ya ku tê dîtin, bêdengiyeke mirinê ye. Piraniya wan rewşenbîrên ku li Ewropayê behsa mafên mirovan dikin, dema mijar dibe Kurd, dibin neteweperestên tundrew an jî di rewşa herî baş de bêdeng dibin. Ev bêdengî, hevkarî ye ji bo kujer. Wijdanê neteweyekê hingê dikeve bin pirsê ku rewşenbîrên wê, ku divê wijdanê zindî yê civakê bin, bibin parêzerên faşîzma desthilatdarên xwe.

Hevtem: Bangewazî ji bo “PENa Navneteweyî” (PEN International)

Em ji vir, ji dilê êşên Kurdistanê, bang li rêxistina PEN û hemû navendên edebî û mirovî yên cîhanê dikin:

  1. Parastina ziman: Zimanê Kurdî di bin metirsiya jêbirinê de ye. Divê zext li ser dewletên dagirker bê kirin ku mafê perwerdehiya bi zimanê dayikê ji bo zarokên Kurd dabîn bikin.
  2. Rawestandina kîna medyayî: Divê çavdêriyeke navneteweyî hebe ji bo wan medya û kanalên ku gotara kînê û fetiwayên kuştinê dijî gelê Kurd belav dikin. Ev ne tenê medya ne, lê belê amûrên “jenosîda derûnî” ne.
  3. Parastina rewşenbîr û nivîskaran: Li hemû parçeyên Kurdistanê, nivîskar û helbestvan ji ber peyvên xwe tên girtin an jî tên terorkirin. Divê PEN bibe dengê van pênûsên bêdengkirî.
  4. Şermezarkirina tawanan li Rojava: Tiştê ku li Efrîn, Heleb û herêmên din ên Rojava diqewime, ne tenê şerekî siyasî ye, lê belê hewildanek e ji bo guherîna demografîk û tunekirina koka neteweyekê. Cîhan nabe li hember dîmena keça Helebê bêdeng bimîne.

Dawî: Xewnek ji bo asoyeke ronî

Di dawiyê de, em dibêjin: Kurd ne gelek e ku tenê ji bo mirin û girînê hatibe afirandin. Em gelekî zindî ne, xwedî edebiyateke dewlemend, felsefeyeke tije jiyan û eşqeke bêsînor ji bo azadiyê ne. Rojhilata Navîn bêyî Kurdan mîna baxçeyekî ye ku yek ji rengên herî ciwan jê hatibe dizîn.

Em daxwaza jiyaneke mirovane dikin. Em dixwazin zarokên me di dibistanan de bi zimanê dayika xwe hînî peyva “Aştî” bibin, ne ku di bin bombeyan de hînî peyva “Şehîd” bibin. Divê hişmendiya faşîzmê were şikandin û cihê xwe ji hişmendiyeke mirovî re bihêle. Ev ne tenê mafê Kurdan e, ev erka hemû mirovên azadîxwaz û hemû xwedî pênûsên wijdan-zindî ye.

Bila pênûs bibin mertal li hember şûrên tundrewan. Bila peyv bibe derman ji bo birînên kûr ên neteweyekê ku tenê tawana wî ew e ku dixwaze “xwe” be.

Pênûs, divê bibe qêrîna wê bêdengiyê ku salên dûr û dirêj e li ser Kurdistanê hatiye kişandin.

 

Hevserokên PENa Kurd

Rojbîn Perîşan & Miran Abraham

Pirsenameyek ji Navenda “PENa Kurd” re bo koça navextî ya şair û fotoger (Beshdar Samî) | پرسەنامەیەک لە ناوەندی ”پێنی کورد”ـەوە بۆ کۆچی ناوەختی شاعیر و فۆتۆگرافەر (بەشدار سامی)

/in , , ,

 

Pirsenameyek ji Navenda “PENa Kurd” re bo koça navextî ya şair û fotoger (Beshdar Samî)

Bi xem û dilşewatîyek mezin, îro li bajarê Hewlêrê, me bi xeber bû ku şair û fotogerê afirîner Beshdar Samî, endamê me yê PENa Kurd, li temenê 41 salî, piştî ku bi nexweşiyekê re têkoşîn kir, ji me bi temamî re xatirê xwe kir û koça dawî kir.

Beshdar Samî tenê navek ne di cîhana edeb û hunerê de bû, lê hêzek ciwanî û dîtineke cuda bû. Ew kurê Mexmûrê ku di sala 1984’an de çavên xwe li jiyanê vekir, bi zû re têkildarî cîhana peyvan û wêneyan bû. Ji sala 2007’an ve, wek stêrek li asmana huner û edebê ronî kir.

Beshdar bi çavekê din li dinyayê temaşe dikir û bi pênûsekê wêne çêdikirin. Ew di qada xwe de pêşeng bû, dema ku di sala 2013’an de yekem pêşangeha taybet a fotografiya erotîk vekir û deriyek nû li ber hunera fotografiyê vekir. Di cîhana helbestê de jî xwedî xeyalekî hêsas û fireh bû; ji “Êvarên Serabî” heta “Sibeya Rojeke Din e”, deng û stîleke taybet a xwe hebû.

Bi xem e ku ew şairê ku di sala 2014’an de dîwana xwe ya bi navê “Rêçûn bi alîyê Miriyên Rêzdar” weşand, îro bixwe bi wan re rê ket û ket rêza wan miriyên rêzdar yên ku tu car ji bîra me namirin. Bi bidestxistina du xelatên yekem ên Festîvala Gelawêj û xelatên Wezareta Rojanbîrî û Yekîtiya Nivîskaran, wî nîşan da ku qelema wî cihê hêvî û serbilindiyê ye.

Em wek Komîteya Rêvebirina Navenda PENa Kurd, ev koça navextî wek xesareteke mezin ji bo navenda edebî û hunerî ya Kurdî dibînin. Em pirs û serxweşiya xwe ya herî qûr ji bo hevjîna wî û keça wî ya hêja, malbat û xizmên wî û hemû nivîskar û hunermendan dişînin.

Beshdar Samî bi laş ji malbata navneteweyî ya PENa Kurd veqetiyaye, lê bi rêya peyv û fotografiyên xwe, li cem me her tim bi zindî dimîne.

Komîteya Rêvebirina Navenda PENa Kurd

29ê Kanûna Yekem 2025

 

پرسەنامەیەک لە ناوەندی ”پێنی کورد”ـەوە

بۆ کۆچی ناوەختی شاعیر و فۆتۆگرافەر (بەشدار سامی)

بە داخ و کەسەرێکی زۆرەوە، ئەمڕۆ لە شاری هەولێر، هەواڵی کۆچی دوایی شاعیر و فۆتۆگرافەری داهێنەر (بەشدار سامی)  ئەندامی (پێنی کورد)مان پێ گەیشت، کە لە تەمەنی ٤١ ساڵیدا و دوای ململانێ لەگەڵ نەخۆشی، ماڵئاوایی یەکجاری لێ کردین.

(بەشدار سامی) تەنیا ناوێک نەبوو لە دنیای ئەدەب و هونەردا، بەڵکو وزەیەکی گەنجانە و دیدگایەکی جیاواز بوو. ئەو کوڕەی مەخموور کە لە ساڵی ١٩٨٤ چاوی بە ژیان هەڵێنابوو، زوو تێکەڵ بە دنیای وشە و وێنە بوو. لە ساڵی ٢٠٠٧ـەوە وەک ئەستێرەیەک لە ئاسمانی هونەر و ئەدەبدا درەوشایەوە.

بەشدار، بە چاوێک سەیری دنیای دەکرد و بە پێنوسێک وێنەی دەکێشا؛ ئەو پێشەنگ بوو لە بوێریدا، کاتێک لە ساڵی ٢٠١٣ یەکەمین پێشانگەی تایبەتی فۆتۆی ئیرۆتیکی کردەوە و دەروازەیەکی نوێی لە هونەری فۆتۆگرافیدا کردەوە. لە دنیای شیعریشدا، خاوەنی خەیاڵێکی ورد بوو، هەر لە “ئێوارە سەرابییەکان”ـەوە تا دەگاتە “سبەی ڕۆژێکی دیکەیە”، خاوەنی دەنگ و سەدای تایبەت بە خۆی بوو.

جێگای داخە، ئەو شاعیرەی کە ساڵی ٢٠١٤ دیوانی “ڕۆیشتن بە ئاراستەی مردووە بەڕێزەکان”ی بڵاوکردەوە، ئەمڕۆ خۆی بەو ئاراستەیە هەنگاوی نا و چووە ڕیزی ئەو مردووە بەڕێزانەی کە هەرگیز لە یادەوەریماندا نامرن. ئەو بە بەدەستهێنانی دوو خەڵاتی یەکەمی ڤێستیڤاڵی گەلاوێژ و خەڵاتەکانی وەزارەتی ڕۆشنبیری و یەکێتی نووسەران، سەلماندی کە قەڵەمەکەی جێگای ئومێد و شانازییە.

ئێمە وەک کۆمیتەی بەڕێوەبەریی (ناوەندی پێنی کورد)، ئەم کۆچە ناوەختە بە خەسارەتێکی گەورە بۆ ناوەندی ئەدەبی و هونەریی کوردی دەزانین. پرسە و سەرەخۆشیی قووڵی خۆمان ئاراستەی هاوسەر و کچە ئازیزەکەی، بنەماڵە و کەسوکاری و سەرجەم نووسەران و هونەرمەندان دەکەین.

بەشدار سامی ئەندامی خێزانی (پێنی کورد)ی نێونه‌ته‌وەیی بە جەستە جێی هێشتین، بەڵام لە ڕێگەی وشەکان و فۆتۆکانییەوە، لەلای ئێمە هەمیشە بە زیندوویی دەمێنێتەوە.

کۆمیتەی بەڕێوەبەریی ناوەندی پێنی کورد

٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥

Li Amedê PENa Kurd digel du saziyên ziman daxuyaniya “Xwedîderketina li Kurdî û berhemên Kurdî” dan

/in , , ,

(Dîmen: M. Rûmet Soylu)

 

Li Amedê PENa Kurd digel du saziyên ziman daxuyaniya “Xwedîderketina li Kurdî û berhemên Kurdî” dan.

PENa Kurd, Komeleya Wêjekarên Kurd û Yekîtiya Weşangerên Kurd (YEWKURD) bi munasebeta pêşangeha pirtûkan ya ku di navbera 18 û 26ê Kewçêra 2025an de ew ê li dar bikeve bang li gel, sazî û dezgehên sivîl yên Kurdan û hemû nivîskar û rewşenbiran kirin ku xwedî li zimanê Kurdî û berhemên Kurdî derbikevin.
Daxuyanî bi beşdariya endam û rêveberên PENa Kurd, Komeleya Wêjekarên Kurd û Yekîtiya Weşangerên Kurd (YEWKURD) pêk hat. Bi Kurdî|Kurmancî ji aliyê Asya Genim ve, bi Kurdî|Zazakî jî ji aliyê Hacî Ozkal ve hat xwendin û daxuyaniya çapemeniyê bi dawî bû.

DAXUYANÎ

Ji raya giştî re,

Di navbera 18-26ê mehê de li Amedê wê fuara pirtûkan (Tuyap) bê lidarxistin. Weşanxaneyên kurdî bi pirtûk, nivîskar û bi helwesta xwe ya kurdî wê beşdarî  vê fuarê bibin. Wek em dizanin xebatên çand û ziman hemû beşên civakê têkildar dikin, bi hewldan û xebatên hin saziyên kurdî, nivîskar, weşanger, rojnamegeran problema ziman û bişaftinê heta radeyekê tê çareserkirin. Civaka kurdan bi hemû beşên xwe, bi  siyaset, aborî, medya, sazî û dezgeyên xwe berpirsê zimanê xwe ne, divê li gorî girîngiya vê berpirsiyariyê tevbigerin. Her mirovê hişnas û hişmend bi vê yekê baş dizane; mirov hewcedarî ziman e. Civaka bêziman bê kok e, bê bîr e, civaka bîra wê hedimî  gav bi gav ji giyanê azadiyê dûr  dikeve. Werin em bi hev re li bîra xwe  xwedî derkevin. Armanca me ev e, em bi xebatên çand, ziman, huner û rewşenbîriyê, civakê li rêgeha wê, ango li reseniya wê vegerînin.

Hişê rast û li hev , civaka hişmendî bilind, ji destpêka dîroka hişnasiya mirov û vir ve pergal û sazîbûyîna civaka xwe li ser têgeha rewşenbîrî, ramanî, hunerî û çandî bilind kiriye. Xwendin di pêşketina hişê mirov û hişê civakî de tevgera herî bi bandor e. Pêşketina civakê xwe li gorî  rêjeya  xwendinê çêdike. Dema me, aboriya me têra her karî dike,  em dema xwe û aboriya xwe hêjayî her bûjen û karî dibînin, lê di xwendin û kirîna pirtûkan de em çikûsiya demê û çikûsiya kirînê dikin. Pirtûk qadeke serbixwe û qadek e azad e ku ti desthilatdar nikarin wê qadê bi dest bixin. Qadên ji destwerdana desthilatdaran re nê pêkan bin ew qad hêvî û hêza azadiya mirov xurt dikin. Em jî wek her civaka dinyê xwendina xwe, siyaseta xwe, ramangeriya xwe, afirîneriya xwe bi zimanê xwe, bi kurdî bikin. Berxwedana herî mezin a li  hemberî bişaftinê, axaftin û xwendina kurdî ye; bi vê şiyarê, hişê hatiye fesilandin wê saziyên kurdî, berhemên kurdî û xebatên kurdî, a girîng jî wê ruhê kurdî hembêz bike. Ziman ala neteweyan e, ziman metrîsa berxwedanê ye, ziman ezmanê me ye, ziman xaka me ye, ziman doza herî mezin a hebûnê ye.

PENa Kurd

Komeleya Wêjekarên Kurd

Yekîtiya Weşangerên Kurd (YEWKURD)

 

JI BO YADKIRINA NIVÎSKAR MEHMET ÛZÛN | Mehmed Uzun; dengê ku can da romana Kurdî | محەممەد ئۆزون، دەنگی بە ڕۆمانی نوێی کوردی بەخشی

/in , , , ,

  Mehmed Uzun; dengê ku can da romana Kurdî Di qada wêjeya Kurdî ya nûjen de, navek heye ku wekî çirayeke ronî di nav tariya bi dehan salan a bêdengiyê de, dibiriqe… Ew jî; Mehmed Uzun e (1953-2007). Nivîskar, ramanwer û derbider; lê belê berî her tiştî, mirovekî ku bi pênûsa xwe alîkariya neteweyekê kir […]

Read more

DAXUYANIYA AMADEKIRINA BULTENA ENDAMÊN PENA KURD ڕاگەیاندنی ئامادەکاری بولیتینی ئەندامانی پێنی کورد

/in , , ,

Endamên PENa Kurd ên hêja û delal,
Em hêviya başî û xweşî û hişmendiyeke bilind ji we tevan dikin.
Em wekî rêveberiya PENa Kurd, dixwazin spasdariyê ji hemû endaman û rêveberiyên beriya me re pêşkeş bikin ku heta niha PENa Kurd pêş de birine û xurt kirine. Em jî dixwazin zêdetir pêş de bibin û di qada netewî û ya navnetewî de asta hişmendiya netewiya Kurdî û rewşenbîrî û nivîsbariya Kurdî xurttir û bilindtir bikin da ku asta Kurdî û Kurdewariyê her balatir bibe. Ji bo wê jî em dixwazin xwe bi rêxistin bikin û dînamîzma ramangeriyê di xwe de xurt bikin.
Li gorî agahiyên ber destê me bi qasî 600 endamên me hene. Lê haya me û endamên me ji hev nîn e. Hinek endamên me wefat kirine, hinek endamên me xwe vekişandine, hinek endam hatine derxistin, hinek jî pêwendiyan wenda kirine. Ji bo ku em vana tevan sererast bikin û ji nû ve PERGALA ENDAMÊN PENA KURD saz bikin em ê bi rêbaza peyaman agahiyan ji we bixwazin.
Ji kerema xwe re hemû endamên me yên ku bi navenda PENa Kurd re pêwendîdar in bila li gorî rêbaza ku me diyar kiriye peyam bişînin. Her wisa ev peyam bigihîjînin endamên din yên ku pêwendî hindakirine jî. Ev jî bêtir ew ê pergala me xurttir bike.
Em wekî Sekreteriya PENa Kurd demlidest li benda peyamên we ne.

RÊBAZA PEYAMAN EV E:
Navnîşana Peyamê: penakurdendam@gmail.com
Sernav|Mijara Peyamê: Nav û Paşnav – JI BO BULTENA PENA KURD

NAVEROKA PEYAMÊ
Nav û Paşnav: …………………..
(Kurtejiyan)
Ciyê ku lê bûye: ……………….
Ciyê ku lê dijî: …………………
Navnîşan: (Li ser tercîh û daxwazê ye – yên ku bixwazin dikarin binivîsin)
Telefon: …………… (Whatsapp, Telegram, Signal û yd.)
E-name: …………………………….@…………
Berhemdarî:
(Berhemên ku hatine çapkirin, navên wan, çapên wan, sala çapên wan, bergên wan)
Wêne|Photoyê Portre: ………….
Zimanê Dayikê: Kurdî|Kurmancî, Kurdî|Soranî, Kurdî|Kirmanckî-Zazakî, Kurdî|Goranî-Hewramî û yd.
Zimanê Biyanî: ………….
Ku hebe têbiniyên we yên taybet ji bo rêveberiya Pena Kurd: ………..
(Rexne, pêşniyaz, daxwaz û yd.)

TÊBINÎ: Bila her kes bi Kurdî û zarava|diyalekta xwe ya resen binivîse.

Silav û Serkeftin
Sekreteriya Giştî ya PENa Kurd

ئەندامانی بەڕێز و هێژای پێنی کورد
هیوادارین کە سڵامەت و تەندرووست بن.

بە پێویستی دەزانین کە وەکەک دەستەی ڕێوەبەری پێنی کوردی، سوپاس و پێزانینی خۆمان ئاراستەی هەموو ئەو ئەندامانە و دەستەی ڕێوەبەری پێشوو بکەین کە تا ئێستا پێنی کوردییان پێشخستووە و بەهێزتریان کردووە. دیارە ئێمەش هەروەها هەوڵدەدەین کە پێن زیاتر پێشبخەین تا بتوانین ئاستی هۆشیاری نەتەوەی کورد و ڕۆشنبیران و نووسەرانی کورد لە گۆڕەپانی نەتەوەیی نێودەوڵەتیدا بەهێزتر و بەرزتر ڕابگرین و ئاستی ڕۆشنبیری کورد و کوردەوار بە نەتەوەیتر بناسێنین. بۆ ئەو مەبەستەش دەمانەوێت خۆمان ڕێکبخەین و دینامیزمی بیرو ڕامانمان بەهێزتر بکەین.

بەپێی ئەو زانیاریانەی لەبەردەستماندایە نزیکەی ٦٠٠ ئەنداممان هەیە. بەڵام مەخابن ئێمە و ئەندامەکانمان ئاگاداری یەکتر نین. بەشێک لە ئەندامەکانمان بە داخەوە کۆچی دواییان کردووە، هەندێک لە ئەندامەکانمان کشاونەتەوە، هەندێک ئەندام لە ئەندامیەتی دوور خستراونەتەوە، لەگەڵ هەندێکیش پەیوەندییمان پچڕاوە.
بە مەبەستی ڕاستکردنەوەی هەموو ئەمانە و دووبارە دامەزراندنەوەی سیستەمی ئەندامێتی پێنی کورد، لە ڕێگەی ئەم پەیامەوە داوای هاوکاریتان لێدەکەین.
تکا لە هەموو ئەندامانمان دەکەین کە پەیوەندییان
بە ناوەندی پێنی کوردەوە هەیە، بەپێی ئەو شێوازەی لە خوارەوە دیاریمان کردووە نامەمان بۆ بنێرن و زانیاری خۆتانمان لەگەڵ نوێ بکەنەوە. هەروەها تکایە ئەم پەیامە بگوازنەوە بۆ ئەو ئەندامانەی تر کە ئێوە دەیانناسن و دەزانن پەیوەندییان لەگەڵ ئێمە پچڕاوە. دیارە ئەمەش سیستەمی کارکردنمان بەهێزتر دەکات.

وەک بەشی سکرتاریەتی پێنی کورد چاوەڕێی هاوکاری و پەیامەکانتانین.

ڕێکاری ناردنی پەیام بۆ پێن بەم شێوەیە:
ناونیشانی ئیمەیلەکەمان:

penakurdendam@gmail.com

تکایە لەسەردێڕی یان مژاری پەیام بنووسن:
ناو و پاشناوی خۆتان و دواتر (بۆ بەشی بوڵتەنی پێنی کورد
(JI BO BULTENA PENA KURD
تکایە ئەم بەشە بە هەردوو زاراوە بنووسن.

ناوەڕۆکی پەیام
ناو و پاشناو: …………………..
(کورتەیەک لە ژیاننامە)

شوێنی لەدایک بوون: ……………….
شوێنی نیشتەجێبوون: …………………
ناونیشان: (بەپێی خواستی خۆتان – ئەوانەی حەز دەکەن دەتوانن بنووسن، مەرج نییە)
تەلەفۆن: …………… (واتس ئەپ و تێلێگرام و سیگناڵ و هتد)
ئیمەیڵ:
بەرهەمەکانتان:
(بەرهەمی چاپکراو، ناویان، ساڵی چاپکردنیان، وێنەی بەرگەکانیان)

وێنەی خۆتان |: ………….
زمانی دایک: کورمانجی|سۆرانی|کرمانچکی| زازاکی|گۆرانی|هەورامی وهتد.

زمانی بیانی: ………….

ئەگەر سەرنجێکی تایبەتتان هەیە بۆ دەستەی ڕێوەبەری پێنی کورد: ……..
(ڕەخنە، پێشنیار، داواکاری و هتد)

تێبینی: تکایە هەموو کەسێک بە کوردی و زاراوەی زگماکی خۆی بۆمان بنووسێت.

سڵاو و سەرکەوتن
سکرتاریەتی گشتی پێنی کورد

RÊZIKNAMEYA PENA KURD A DERBASDAR

/in , , ,

 

NAVENDA PENa KURD

Mêjûya Pejirandina Rêbazê: 1988/ Almanya

Nûkirina Rêbazê: Kongreya Dehemîn, Almanya/Oldenburg (22/06/2019)

AVAKIRINA PENa KURD

Hîmên avakirina Navenda PENa Kurd, di sala 1980’yî de bi hewldanên rewşenbîrên kurd ên li derveyî Kurdistanê hatin danîn.

Sala 1988’an, di Civîna Giştî ya PENa Navneteweyî ya ku li Cambridge-Îngilistanê hat çêkirin de, hat pêşniyazkirin ku “Navenda PENa Kurd” ava bibe. Civîna Giştî ya PENa Navneteweyî ev pêşniyaz pejirand û Navenda PENa Kurd ava bû.

Bi vî awayî Navenda PENa Kurd li derveyî welêt, di mercên sirgûniyê de, li Almanyayê, bû navendeke fermî ya PEN Navneteweyî û li gor Rêbazeke amadekirî, dest bi xebatên xwe kir.

HÊMANÊN BINGEHÎN

Navê Saziyê

Xal 1- Navê Saziyê “Navenda PENa Kurd” e. Nivîsîna “PENa Kurd” tê wateya “Navenda PENa Kurd”

Navenda Saziyê

Xal 2- Navenda PENa Kurd Amed e.

Xal 3- PENa Kurd, li ser Hêmanên Bingehîn ên PENa Navneteweyî hatiye avakirin.

PENa Kurd, azadiya ramanê diparêze û astengkirina ragihandina ramanê napejirîne.

Wêje sînoran nas nake, PENê bi vê hişmediyê tevdigerin.

Di her rewşê de û bi taybetî di rewşa şer de, hunermend û berhemên hunerî li hember siyaseta nijadperestiyê tên parastin. Endamên PENê li hemberî serdestiya çînî, neteweyî, nijadî û zayendî, têdikoşin; ji bo ramana azad û aştiya cîhanê dixebitin.

PENa Kurd, azadiya çapemeniyê diparêze, sansorê napejirîne, piştgiriyê dide çapemeniya azad.

PENa Kurd kiryarên neheq ên hikûmat û dewletan rexne dike, li dijî van kiryaran kampanyayan li dar dixe.

PENa Kurd bêyî cudahiya neteweyî, nijadî, zayendî, zimanî, reng û olî; hemû nivîskar, wergêr, edîtor, rojnamevan û weşangerên ku van armancan dipejirînin, destek dike.

Li hemberî tundrewiya siyasî, nijadperestî, olperestî û zayendkariyê têdikoşe û piştgiriya kesên ji ber van sedeman di bin hêrîşan de ne û ji ber hebûnên xwe yên xwezayî di bin çav û xetereyê de ne, dike.

Çi li Kurdistanê û çi jî li devereke din a dinyayê neheqî, zordarî, çewisandin hebe, PENa Kurd li hember radibe, bertekan nîşan dide.

Xal 4- Peywira sereke ya PEN a Kurd, lihemberderketina qedexekirin, asîmîlasyon û astengkirina zimanê kurdî ye.

PENa Kurd, ziman û wêjeya kurdî bi dinyayê dide nasandin û di navbera ziman û wêjeya gelên din de wek pirekê rol digire.

PENa Kurd ji bo parastin, pêşketin û pêşxistina zimanê kurdî xebatan dike. Sazî û kesên ku di warê ziman, wêje, çand û hunera kurdan de xebatê dikin, destek dike.

PENa Kurd piştgiriya xebatên li çar aliyê Kurdistanê yên ji bo ku kurdî bibe zimanê fermî yê rêveberî, perwerdehî, bazirganî û civakî, dike.

PENa Kurd têkoşîna ji bo “perwerdehiya bi kurdî” ya li Kurdistanê û derveyî Kurdistanê destek dike.

PENa Kurd han dide ku nivîskar, hunermend, bîrmend û rewşenbîrên kurd xebatên xwe bi kurdî bikin.

PENa Kurd ji bo danasîna çand û hunera kurdî xebatan dike.

PENa Kurd hewl dide ku tevahiya nivîskarên kurd di bin banê xwe de bicivîne û yekîtiya nivîskarên Kurdistanê xurtir bike.

Cure û Qadên Xebatê

Xal 5- Ji bo Hêmanên Bingehîn û armancên xwe yên ku hatine destnîşankirin PENa Kurd;

Hejmara endamên xwe zêde dike.

Beşdarî civîn û çalakiyên PENa Navneteweyî dibe. Raporên pêwîst pêşkêş dike.

Konferans, panel, semîner û komxebatan li dar dixe.

Komên xwendina wêjeya kurdî saz dike, destekê dide kes û komên ku bi vê mebestê xebatê dikin.

Beşdarî çalakiyên ku ji aliyê saziyên din ve ji bo zimên, wêje, çand û hunerê tên kirin, dibe.

Xebatên standartkirin û pêşxistina zaravayên kurdî han dide û destek dike.

Çapkirin û danasîna berhemên endamên xwe destek dike.

Ji bo berhemên wêjeyî yên kurdî wergerin zimanên biyanî hewl dide.

Ji bo pêşketina weşangeriya kurdî hewl dide.

Bernameyên rojên taybet ên neteweyî û navneteweyî li dar dixe.

Li gor derfetan desteka dadî dide endamên xwe.

Endametî

Xal 6- Nivîskar, rojnamevan, edîtor, wergêr, zimanzan, weşanger, akademîsyen ên li ser; ziman, wêje, çand û hunera kurdî xebatan dikin, bi şertê ku “Hêmnanên Bingehîn” ên vê rêbazê qebûl dikin û herî kêm xwediyê du berhemên weşandî ne, dikarin bibin endamên PENa Kurd.

Kesên ku derfeta weşana berhemên xwe bi dest nexistibin, lê bi nivîsên xwe yên di rojname, kovar, malperên internetê de wek nivîskar hatibin nasîn jî dikarin bibin endam.

Nivîskar, rojnamevan, edîtor, wergêr, zimanzan, weşanger û akademîsyenên Kurdistanî yên ku bi zimanekî biyanî dinivîsin jî, bi biryara Komîteya Birêvebera Giştî (KBG) ya bi yekdengî, dikarin bibin endam.

Endametiya Rûmetê û Endametiya Piştgir

Xal 7- KBG dikare endametiya rûmetê bide nivîskarên kurd ên bi helwest û xebatên xwe bûbin malê civakê. Her wiha, nivîskar, rojnamevan, edîtor, wergêr, zimanzan, weşanger û akademîsyenên ne kurd, lê bi xebatên xwe wek dostên kurd û parêzvanên zimanê kurdî tên naskirin, heke werin pêşniyazkirin an KBG daxwaz bike û ew kes bi xwe jî bixwazin, dikarin wek endamên rûmetê werin pejirandin.

Endamên rûmetê salaneya endametiyê nadin.

Endamên rûmetê dikarin tevlî xebatan û civînên pêwist bibin, lê mafê wan ê dengdayînê nîn e.

Kesên ku bi gotin, kirin û bexşan piştgiriyê bidin PENa Kurd lê taybetiyên wan ên takekesî ji bo endambûna PENa Kurd ne guncaw bin dikarin wek endamên piştgir werin pejirandin.

Endamên piştgir dikarin tevlî xebatan û civînên pêwist bibin lê mafê wan ê dengdayînê û nasnamewergirtinê tune ye.

Serlêdana Endametiyê

Xal 8- Kesên ku li gor vê Rêbazê mafê wan ê endametiya PENa Kurd hebin, dikarin serlêdana endametiyê bikin.

Serlêdan bi “Daxwazname û Danasîna Endametiya PENa Kurd” û bi dagirtina “Forma Endametiyê” pêk tê.

Piştî ku dem û cihê civîna giştî tê diyarkirin, nirxandina serlêdanên endaman tê rawestandin; ango nirxandina serlêdanên kesên ku piştî dem û cihê civîna giştî hatiye diyarkirin serî li endametiyê didin, li benda KBG’ya nû tê hiştin.

Şert û mercên pejirandin an redkirina serlêdanên endametiyê û karên ku dê werin kirin di belgeya “Revebirnameya PENa Kurd” de tên destnîşankirin.

Endamên PENa Kurd di heman demê de, dibin endamên PENa Navneteweyî.

Ji Endametiyê Derketin

Xal 9- Her endamek dikare bi daxwaznameyeke fermî ya nivîskî ji endametiyê derkeve. KBG piştî serlêdana endamê/a ku ev daxwaz kiriye, di civîna xwe ya yekemîn de, bê nîqaş daxwazê erê dike. Bi nivîsekê kesê/a têkildar agahdar dike.

Ji Endametiyê Derxistin

Xal 10 – KBG dikare;

Endamên bi axaftin, nivîsîn û bi tevgera xwe, li dijî “Hêmanên Bingehîn” ên vê Rêbazê tevdigerin;

Endamên ku peywirên xwe yên endametiyê bi cih naynin, ji endametiyê derxîne.

Endamên ku du salan li ser hev heqê endametiya xwe neşînin, piştî ku ji aliyê KBG’yê ve bi awayekî fermî bên agahdarkirin, dikarin ji endametiyê werin derxistin. Heke bixwazin careke din bibin endam, divê ji nû ve forma endametiyê dagirin û serlêdana wan ji aliyê KBG’yê ve bê nirxandin.

Kesên ku ji aliyê KBG’yê ve wek endam tên pejirandin û bi “Nameya Pîrozbahiyê/Bixêrhatinê” tên agahdarkirin, heke di nava sê mehan de heqê endametiya xwe ranezînin ser hesabê Navenda PENa Kurd, piştî şiyarkirina ji aliyê KBG’yê ve, dê ji endametiyê werin derxistin.

Bicihanîna vî karî di belgeya “Rêvebirnameya PENa Kurd” de tê destnîşankirin.

Organên PENa Kurd

Xal 11- Organên PENa Kurd ev in.

  1. Civîna Giştî (Kongre)
  2. Komîteya Birêvebiriya Giştî (KBG)
  3. Komîteya Berfireh a Şêwrê
  4. Komîteyên Domdar
  5. Komîteyên Alîkar ên Demî
  6. Nûnertî
  1. CIVÎNA GIŞTÎ (KONGRE)

Xal 12- Civîna Giştî,  ji tevaya endamên PENa Kurd pêk tê û organa herî bilind a PENa Kurd e.

Civîna Giştî, li ser xalên jêr biryardar e;

Guhertin an nûkirina, mebestên (armancên) PENa Kurd.

Guhertin an nûkirina Rêbaza PENa Kurd.

Erêkirin an redkirina Rapora Xebatê û Rapora Darayî ya KBG’yê.

Hilbijartina Komîteya Birêvebir a Giştî (KBG)

Erêkirin an redkirina rapor û pêşniyazên endaman û KBG’yê.

Dayîna birayra dawîn a têkildarî serlêdana endamên ku ji aliyê KBG’yê ve ji endametiyê hatine derxistin.

Dawîlêanîna Saziyê.

Guherîna çar xalên destpêkê ku di bin serenavê “Hêmanên Bingehîn” û xala “Hevserokatiyê” ya 21’emîn a di vê Rêbazê de hatine nivîsîn, bi  erêkirina 2/3 endamên hazir ên li Civîna Giştî pêkan e.

Amadekarî û Lidarxistina Civîna Giştî

Xal 13- Civîna Giştî ya asayî, sê salan carekê bi tevlîbûna endamên ku endametiya wan didome, li cihê ku KBG’yê diyar kiriye dicive.

Hûrgiliyên amadekarî û xebatên Kongreyê yên wek;

Amadekariyên Civîna Giştî, Rojeva Civîna Giştî, Xalên Rojevê, Vekirina Civîna Giştî, Hilbijartina Rêvebiriya Civîna Giştî (Dîwana Kongreyê), Amadekirina Dosyayê ji bo Dîwanê, Dîwana Kongreyê, Desteya Hilbijartinê, berendambûn û hilbijartin, di belgeya “Rêvebirnameya PENa Kurd” de tên destnîşankirin.

Kongreya Awarte

Xal 14- Komîteya Birêvebir a Giştî, pêwîst bibîne, dikare biryara Civîna Giştî ya Awarte bide.

Ji pêncan yekê (1/5) tevahiya endaman jî dikarin bi awayekî nivîskî ji KBG’yê daxwaza civîna awarte bikin.

Di belgeya, “Rêvebirnameya PENa Kurd” de şert û mercên Civîna Giştî ya Awarte tên destnîşankirin.

Di KBG’yê de Nunertiya Çar Aliyan û ya Derveyî Welêt

Xal 15- Civîna Giştî hewl dide ku ji her çar aliyan û ji derveyî welêt herî kêm yek esîl, yek yedek endam di KBG’yê de cih bigire.

Ji ber ku Navenda saziyê li Amedê ye, divê herî kêm sê asîl û du yedek, ji endamên Bakur, ji bo KBG’yê werin hilbijartin.

Heke ji bo berendametiyê serlêdana endamên ji aliyekî nîn bin; endamekî/e ji wî aliyî yê/a ku li derveyî welêt dijî, dikare ji bo nûnertiya wî aliyî were hilbijartin.

Di KBG’yê de Hebûna Endamên Jin

Xal 16- PENa Kurd di her warê jiyanê de girîngiyê dide  hebûna jinan. Bo wê çendê, divê di lîsteya esîl a KBG’yê de herî kêm 3 jin; bi yedekan ve jî herî kêm 5 jin  (3+2) cî bigirin. Heke berendamên jin pirtir bin li gor hejmara dengên ku wergirtine tên hilbijartin.

Hejmara berendamên jin kêmî hejmarên ku hatine diyarkirin be, berendamên jin hemû tên hilbijartin.

Di KBG’yê de Temsîla Zaravayên Kurdî

Xal 17-  PENa Kurd girîngiyê dide hemû zaravayên kurdî, zaravayan diparêze, ji bo pêşketina zaravayan hewl dide.

Heke pêkan be, di KBG’yê de herî kêm nûneriya sê zaravayên kurdî (Kurmancî, Soranî, Kirmanckî) hebe.

Bi taybetî ji bo ku endamên kirmanc di KBG’yê de cih bigirin, endamên PENa Kurd hestiyar tevdigerin.

  • KOMÎTEYA  BIRÊVEBIR A GIŞTÎ (KBG)

Xal 18- Pîştî Civîna Giştî, Komîteya Birêvebir a Giştî (KBG) komîteya biryardar e.

KBG ji neh endamên esîl û şeş endamên yedek ên ku di Civîna Giştî de, ji bo sê salan hatine hilbijartin, pêk tê.

Li gor pêwistiyan KBG dikare pêşniyaz bike ku hejmara rêvebiriyê kêm an zêde bibe. Bi erêkirina Civîna Giştî, di wê kongreyê de bi qasî hejmara nû endamên KBG’yê tên hilbijartin.

Heta pêkan be, pêwist e ji wan 9 endamên esîl ên KBG’yê 3 endam ji Bakur, 2 endam ji Başûr, 2 endam ji Rojhilat û 2 endam jî Rojavayê Kurdistanê bin. Her wiha ji 6 endamên cihgir jî pêwist e 3 ji Bakur, 1 ji Başûr, 1 Rojhilat û 1 jî ji Rojavayê Kurdistanê be da ku nûneriya çar aliyên Kurdistanê di rêveberiya PENa Kurd de hebe.

Peywirên KBG’yê

Xal 19-  KBG li ser bingeha Rêbazên PENa Kurd û PENa Navneteweyî dixebite. Peywirên KBG’yê ev in;

Bicihanîna biryarên Civîna Giştî.

Xurtkirina têkiliyên bi PENa Navneteweyî û PENên din re.

Amadekirina nivîs û raporên pêwîst ji bo PENa Navneteweyî.

Tevlîbûna kongre, konferans, panel û civînên ji aliyê PENa Navneteweyî û PENên din ve tên lidarxistin.

Lidarxistina konferans, panel, kargeh, komxebat û civînên din ên têkildarî zimên, wêje û hunerê yên navxweyî û navneteweyî.

Parastina azadiya ramanê parastina zimên, wêje, çand û hunera kurdî.

Parastina mafên endaman û nivîskarên din.

Parastina aştiya cîhanê.

Hevkariya bi sazî û rêxistinên ku ji bo heman armancan kar dikin re.

Weşandina kovar û pirtûkan.

Amadekirina fîlm û videoyan.

Bikaranîna medyaya civakî.

Pîrozkirin û yadkirina rojên taybet ên neteweyî û navneteweyî.

Firehkirina tora rêxistinî, zêdekirina endaman.

Avakirina Komîteyên Domdar û yên Alîkar, Komîteya Berfireh a Şêwrê û Nûnertiyên Saziyê.

Amadekirina Civîna Giştî.

Civîna Yekemîn a KBG’yê

Xal 20-KBG piştî Civîna Giştî, herî dereng di nava sê rojan de, bi rojeva “Karbeşiya Navxweyî”, di bin rêvebiriya Serokê/a Dîwana Civîna Giştî de, civîna xwe ya yekemîn pêk tîne.

Di civîna yekemîn de bi dengdanê;

Du Hevserok

Sekreterê/a Giştî

Hesabgir

Tên hilbijartin.

Li gor pêwistiyan KBG dikare endamên xwe yên mayî wek alîgirên Hevserokan, Sekreterê Giştî û Hesabgir peywirdar bike, an jî endamên mayî dikarin bibin serokên Komîteyên Domdar an peywirên din bigirin.

Di vê civîna 1’emîn a KBG’yê de ji bo diyarkirina peywiran bi tenê endamên esîl dikarin deng bidin.

Her wiha endamekî/e esîl ê/a KBG’yê yê/a ku bêyî tu sedeman beşdarî civîn û xebatên navxweyî nebe dikare ji rêveberiya esîl were derxistin û endamekî/e cihgir ê/a ji  heman aliyê welêt ê/a ku dengê herî zêde wergirtiye bikeve dewsa wî/ê.

Dîsa endamên cihgir ên ku bêyî tu sedeman diyar bikin li ser beşdarî 2 civînên KBG’yê nebin, bi biryardana KBG’yê dikarin ji nava komên fermî yên PENa Kurd ên e-mail û aplîkasyonên civakî bên derxistin.

Hevserokatî

Xal 21- Serokatiya PENa Kurd, bi pergala hevserokatiyê pêk tê. Li gor vê pergalê di KBG’yê de; yek jin, yek jî mêr du hevserok cî digirin.

Di warê nûnertî, rayedarî û peywiran de; di nava hevserokan de, wekheviyeke tam heye. Hevserok bi hev re, an her yek bi serê xwe, li welêt û li derveyî welêt, nûnertiya PENa Kurd dikin.

Hevserok, di civîna yekemîn a KBG’yê de tên hilbijartin.

Hevserokên PENa Kurd;

Çavdêrî û bicîanîna biryarên di Civîna Giştî û yên di civînên KBG’yê de hatine dayîn, dikin.

Ji bo kar û xebatê li gor rê û rêbazên PENa Navneteweyî û PENa Kurd, berpirsiyar in.

Çavdêriya xebatên Komîte û Nûnertiyan dikin, di xebatên wan de dibin alîkar.

Li ser navê PEN a Kurd, ji bo raya giştî daxuyaniyan; ji bo endaman giştînameyan belav dikin.

Di nava endam û rêvebiran de hemahengiyê saz dikin.

Bi dorveger civînan bi rê ve dibin.

Hevserok dikarin di nava xwe de karbeşiyê bikin.

Hevserokên KBG’yê nabe ku zêdetirî 2 kongreyên asayî yên li pey hev, werin hilbijartin. Ji bo hevserokek ji nû ve were hilbijartin, divê herî kêm kongreyeke asayî di ser de derbas bûbe.

Serokên Rûmetê

Xal 22- Kesên ku 2 serdeman li ser hev serokatî yan jî hevserokatiya PENa Kurd kiribin û kesên ku ji aliyê KBG’yê ve hatibin pêşniyazkirin, xelateke wêjeyî ya mezin wergirtibin û şayesteyî serokatiya rûmetê/şanaziyê bin bi dengdana vekirî ya di Civîna Giştî de dikarin wek serokên rûmetê bên hilbijartin. Serokên Rûmetê endamên xwezayî yên KBG’yê ne. Dikarin beşdarî civînên KBG’yê bibin, biaxivin, pêşniyazên xwe bînin zimên lê tevlî dengdana biryarên KBG’yê nabin.

Şêweyê Xebatên KBG’yê

Xal 23- Şêweyênlidarxistina civînan, biryar, dengdan, plansazî, rêxistinbûn, encamnameya civînan di belgeya “Rêvebirnameya PENa Kurd” de tên destnîşankirin.

Sekreterê/a Giştî

Xal 24-Sekreterê/a Giştî di civîna yekemîn a KBG’yê de tê hilbijartin. Sekreterê/a Giştî; Serlêdanên endametiyê werdigire, belgeyên wan berhev dike û pêşkêşî civîna KBG’yê dike. Erêkirin an redkirina endametiyê radigihîne kesên ku serlêdan kirine.

Lîsteya endaman, belge, navnîşan, e-mail û belgeyên din ên endaman bi berdewamî nû dike.

Piştî şêwra bi hevserokan re, rojeva civîna KBG’yê amade dike, herî kêm beriya roja diyarkirî bi du rojan endamên KBG’yê ji roj û rojeva civîna KBG’yê agahdar dike.

Roja civînê; li ser înternetê bangî endaman dike, civînê amade dike.

Raporên Komîteyan tên ber destê Sekreterê/a Giştî, ew jî raporan pêşkêşî civîna KBG’yê dike.

Nasnameyên endaman amade dike yan jî dide amadekirin.

Arşîva PENa Kurd digire, rojane nû dike.

Ji bo van kar û xebatan alîkariyê ji endaman dixwaze.

Dahatên Saziyê

Xal 25-  Dahatên PENa Kurd ev in;

Pereyên salaneya endaman. Li Kurdistanê salaneya endaman 30.00 Euro, (Sih Euro) an bi qasî wê, pereyê herêmî ye. Li derveyî Kurdistanê 60.00 Euro (Şêst Euro) ye.

Endamên ku nikaribin salaneya xwe bidin, bi nameyekê KBG’yê agahdar dikin. KBG li ser rewşê biryarekê dide.

Bexşên endam û dilxwazên PENa Kurd.

Hatinên ji çalakiyên wek; konser, konferans û şahiyên piştgiriyê. Firotina pirtûk, kovar, nasnameya PENa Kurd, rozet  û materyalên danasîna PENa Kurd.

Bexşên saziyên navneteweyî yên ku didin projeyên zimên, çand û hunerî, yên komeleyên sîvîl.

Her projeyek ku ji aliyê saziyeke xêrxwazî ve hatibe fînansekirin ku PENa Kurd bi rê ve bibe.

Xerckirina Pereyên Saziyê

Xal 26- Pereyê saziyê tenê di ber lêçûnên xebat û çalakiyan de tê xerckirin. Endamên KBG’yê û hemû endam bi dildarî dixebitin. Tu kes ji kaseya PENa Kurd pereyan nagire.

Hesabgir

Xal 27- Hesabgirê/a PENa Kurd di civîna yekemîn a KBG’yê de tê hilbijartin. Hesabgir berpirsê/a yekemîn ê/a darayî ye. Salaneya endametiyê (dahat) ya endaman û bexşan berhev dike, di deftera kaseya PENa Kurd de tomar dike. Hemû endamên KBG’yê jî di warê berhevkirina salaneya endaman de dikevin nav hewldanan. Bêyî biryara KBG’yê pere nayê xerckirin.

Berpirsê/a amadekirina butçeya saziyê, hesabgir e. Rapora hesab, dahat û lêçûnan li gor belgeya “Rêvebirnameya PENa Kurd” saz û berhev dike. Hesabgir, ji sê mehan carekê, bi nivîskî, rapora hesabên saziyê dide KBG’yê.

Ji bo Civîna Giştî Rapora Darayî amade dike.

Amadekariyên ji bo Civîna Giştî

Xal 28- KBG beriya Civîna Giştî;

  1. Rapora Xebatên KBG’yê
  2. Rapora Darayî ya KBG’yê

Amade dike.

Hûrgiliyên van xebatan di “Rêvebirnameya PENa Kurd” de were destnîşankirin.

  • KOMÎTEYÊN DOMDAR

Xal 29- KBG çar komîteyên domdar ên sereke yên ku PENa Navneteweyî jî ava kirine, ava dike.

  1. Komîteya Nivîskarên ji bo Aştiyê – KNbA
  2. Komîteya Nivîskarên di Zîndanan de – KNdZ
  3. Komîteya Nivîskarên Jin – KNJ
  4. Komîteya Mafê Ziman û Wergerê – KMZW

Ji bilî van komîteyan, KBG dikare komîteyên wek;

  1. Komîteya Têkiliyên bi Çapemeniyê re
  2. Komîteya Teknîkî ya Medyaya Civakî
  3. Komîteya Zaravayên Kurdî
  4. Komîteya Peywendiyên Kurdistanî
  5. Komîteya Têkiliyên bi Endamên li Derveyî Welêt re

Ava bike. Li gor pêwistiyan dikare komîteyên din jî ava bike.

  • KOMÎTEYÊN  ALÎKAR ên DEMÎ

Xal 30- Komîteyên Alîkar ji pisporên karên taybet (ji endamên PENa Kurd an ji kesên  neendam) pêk tên.

Komîteyên Alîkar li gor pêwistiya xebatek, çalakiyek, amadekirina raporekê yan birêvebirina projeyekê ji aliyê KBG’yê yan jî ji aliyê Komîteyeke Domdar ve tên avakirin. Dema proje, xebat an çalakî diqede, peywira komîteya alîkar jî diqede. Komîte der barê xebata xwe de raporekê dide KBG’yê û komîte belav dibe.

Komîteyên Alîkar, bi destê kîjan Komîteyê hatibin avakirin, plansaziya wê jî ji aliyê wê komîteyê ve tê çêkirin.

Komîteyên domdar û yên alîkar ji çend kesan pêk tên, berpirsiyariya komîteyan û şêweya xebat û civînên Komîteyan di belgeya “Rêvebirnameya PENa Kurd”  de tê destnîşankirin.

  • KOMÎTEYA BERFIREH a ŞÊWRÊ

Xal 31- Komîteya Berfireh a Şêwrê ji endamên KBG’yê, Serokên Rûmetê, Komîteyên Domdar û ji endamên çalak ên xebatan nas dikin û dikarin bibin alîkar pêk tê. Pêwistî pê hebe KBG dikare bangî Komîteyên alîkar jî bike. Ew Komîteyeke şêwrê ye.

Li ser daxwaza KBG’yê dicive. Li ser xalên Rojeva ku KBG destnîşan dike, her endamek ramanên xwe pêşkêş dike. Di civînê de xalên rojevê nayên dengdanê. Heke pêwistiya biryarekê hebe, KBG biryara dawîn dide. Encamnameya civîna KBG’yê ji vê komîteyê re jî tê şandin.

  • NÛNERTÎ

Xal 32 – KBG li çar aliyên Kurdistanê û li derveyî welêt li gorî zêdebûna endaman û pêdiviya bi xebatê ya li herêmekê, bajarakî an jî welatekî nûneran diyar dike.

Di nava endamên li herêma xwe de hemahengiyê saz dikin, endamên nû peyde dikin.

Nûnertî li gor “Rêbaz” û “Rêvebirnameya PENa Kurd”  û peywirên ku KBG diyar kirine, dixebite.

Şêweya xebata nûneran (civîn, rapor, biryar) wek şêweya xebatên Komîteyên Domdar e.

Rêvebirnameya PENa Kurd

Xal 33 – KBG li ser  bingeha vê Rêbazê, Rêvebirnameya PENa Kurd amade dike, dikare li Rêvebirnameya amadekirî xalan zêde bike, xalên nû deyne.

Dawîlêanîna Saziyê

Xal 34-  Civîna Giştî rayedar e ku saziyê jihevhilweşîne. Biryareke wisa hatibe dayîn, hemû sermayeyên saziyê bexşî saziyeke ziman an çanda kurdî dibin. Ew Sazî jî tenê ji bo mebestên civakî yên giştî, yan jî ji bo mebestên xêrxwaziyê dikare wan sermayeyan bi kar bîne.

Xal 35-Ev Rêbaz, ji 35 xalan pêk tê. Di Civîna Giştî ya PENa Kurd a Dehemîn de (22/06/2019 Almanya- Oldenburg) hatiye pejirandin.

Di Civîna Giştî ya 12’emîn a Navenda PENa Kurd a li Oldenburg/Almanyayê (06/09/2025) de ev rêzikname wekî derbasdar pejiriye. Ji bo hemû rêvebir, endam û berendaman esas e.

 

Komîteya Birêvebir a Giştî (KBG)

  • Rojvîn Perîşan (Hevseroka Navenda PENa Kurd)
  • Mîran Abraham (Hevserokê Navenda PENa Kurd)
  • Azad Zal (Sekreterê Giştî yê Navenda PENa Kurd)
  • Kakşar Oremar (Berpirsê Darayî yê Navenda PENa Kurd)
  • Abdullah Hîcab (Endamê Desteya Rêveber ê Navenda PENa Kurd)
  • Dîmen Sohrabî (Endama Desteya Rêveber a Navenda PENa Kurd)
  • Omer Fîdan (Endamê Desteya Rêveber ê Navenda PENa Kurd)
  • Salih Demîcer (Endamê Desteya Rêveber ê Navenda PENa Kurd)
  • Şina Fayîq (Endamê Desteya Rêveber ê Navenda PENa Kurd)

20.09.2025

Bêyî azadiya hizr û derbirîna bê sansur karê rewşenbîrî û nivîskariyê û rojnamevaniyê, mafê welatîbûnê û demokrasî ne pêkan e.

/in

 

 

Di sala 2024’an de rewşenbîr, nivîskar û rojnamevanên Kurd li Tirkiyeyê wek salên berê bi her awayî bi binpêkirina mafan re rûbirû man. Binçavkirin, girtin, tundiya fizîkî û derûnî, sansurkirina nivîsan, qedexeya pirtûkan, cezayên giran, cezayên madî, teklîfa sîxurtiyê, qedexeya mafê şopandina nûçeyan, ji kar avêtin û dûrxistin, astengkirina hesab û kanalên medyayên dijîtal û herî dawî êrişa dironî ya bo ser karmendên Ajansa Çetir a li derveyî sînorên Tirkiyeyê û qetilkirina wan a di binê navê şerê bi terorê re de nîşan dide ku Tirkiyê ji bo nivîskar, rojnamevan û hizra azad girtîgeh û metirsiya herî mezin e.

Komara Îslamiya Îranê ji bo dirêjkirina temenê xwe her karî dike, daneyên serkut, girtin û kuştina welatiyan ji aliyê rejîma Komara Îslamî ve gelek metirsîdar in. Di duyemîn salvegera kuştina Jîna Emîniyê de herî kêm 69 mamoste, xwendekar, nivîskar, rojnamevan û hunermendên Kurd li Îranê hatine girtin. Herwiha ji bo 14 çalakvanên mamoste dosye hatin vekirin. Cezayê 21 salên girtîgehê ji bo rojnamevan û çalakvana mafên jinan, Jîna Muderês Gurcî ya ji Sinê ya Rojhilatê Kurdistanê hat birîn, kargeha wê ya pirtûkfiroşiyê ya bi navê “Jîra” hat daxistin. Mafê perwerdehiya bi zimanê dayîkê ji bo gelên din hê jî li Îranê qedexe ye û her çalakiyeke wêjeyî û hunerî, xebatên sîvîl ên li Kurdistanê, wek xebatên siyasî û dijberî rejîmê tên hesibandin û qedexe ne. xebatên bi vî rengî dibin sedema binçavkirin, êşkence, bêrêzî û cezayê girtîgehê.

 

Li başûrê Kurdistanê tevî hebûna hejmareke zêde ya kanalên ragihandinê, dabeşkirina rojnamevanan ji aliyê desthilatdaran ve, avêtina ser mal û dezgehên ragihandinê, qedexeya şopandina nûçeyan, di dadgehan de nesepandina zagonên rojnamegeriyê, nîşanên paşekişiya demokrasiyê ne. piştî ku demeke dirêj bêyî tu agahî jê bê wergirtin di girtîgehê de ma, biryara 3 salên girtîgehê ji bo rojnamevan Silêman Ehmed hat dayîn. Avêtin ser dezgeha çapemenî û rojnamevaniyê ya bi navê Çavdêr, avêtin ser mala rojnamevan Omêd Berojkî, bêyî biryara dadgehê Şakar Star desteser kirin, di şopandina hilbijartinan de rêlêgirtina li gelek endamên çapemeniyê û binpêkirina mafê şopandina hilbijartinan çend mînakên herî berbiçav ên vê yekê ne.

 

Divê her kes bi vê rastiyê bizanibe ku pêşketin an daketina demokrasiyê bi asta pêşketin û daketina azadiya derbirîn, azadiya çapemeniyê, azadiya gihiştina çavkaniyên zanyariyan û azadiya înternetê ve girêdayî ye û nivîskar û rojnamevan xebatkarên doza demokrasiyê ne.

 

Navenda PENa kurd di Roja Nivîskarên di Zindanan de ya Cîhanê de piştevaniya xwe ji xebatkarên doza demokrasiyê re dupat dike û ji sazî û navendên cîhanî dixwaze bibin deng û rengê helgirên vê erk û peyama pîroz.

 

 

Navenda PENa Kurd

Komîteya Nivîskarên di Zîndanan de

15’ê Mijdara 2024’an

Em cezayê li Eyyup Subaşi hatiye birîn, şermezar dikin

/in

Navenda PENa Kurd şeş sal û 3 meh cezayê girtîgehê yê rejîma Tirk û dadgehên wê yên aktîf ên siyasî yê li ser mamosteyê zimanê Kurdî birêz Eyyup Subaşi, şermezar dike û daxwaza betalkirina tavilê ya vê biryarê dike.

Mafê perwerdehiyê û jiyana bi zimanê dayikê yek ji mafên herî bingehîn ên mirovî ye ku di gelek belgeyên navneteweyî de hatiye naskirin, ji wan di Danezana Gerdûnî ya Mafên Mirovan û Peymana Navneteweyî ya Mafên Aborî, Civakî û Çandî de, ziman wek hêmaneke bingehîn a nasnameya takekesî û civakî, ji amûreke hêsan a ragihandinê wêdetir e; hilgirê çand, dîrok, raman û cîhanbîniya civakê ye, di parastin û veguhestina mîrateya çandî de roleke sereke dilîze.

Fêrkirin û fêrbûna bi zimanê dayikê ne tenê mafekî takekesî ye, lê ji bo parastina cihêrengiya zimanî û çandî ya civakê pêwîstiyek e. Di vê çarçoveyê de girtin û girtina kesên ku bi zimanê xwe yê zikmakî ders didin, ne tenê binpêkirineke mezin a mafên mirovan û mafên ziman e, di heman demê de hewldaneke sîstematîk a jiholêrakirina çand û dîrokê ye.

Rejîma tirk di warê desteserkirina zimanê kurdî û bisînorkirina mafên ziman û kulturî yên gelê kurd de xwediyê dîrokek dirêj e. Di sala 1923an de piştî damezrandina Komara Tirkiyê, di çarçoveya îdeolojiya neteweperestiya tirk û polîtîkayên homojenkirina ziman û çandî de, zimanê kurdî bû yek ji hedefên sereke yên zext û zordariyê. Ev polîtîkayên çewisandinê piştî darbeya leşkerî ya 1980yî, bi fermî qedexekirina hînkirina zimanekî ji bilî tirkî û sansûra giran a li ser berhemên edebî û çandî yên kurdî, girantir bûn.

 

Têkoşer û nivîskarên Kurd li hember van zilm û zordariyan tu carî bêdeng neman û ji bo bidestxistina mafên xwe bi berdewamî têkoşiyan. Tevî reformên kêm ên van deh salên dawî, polîtîkayên çewisandinê yên li ser zimanê kurdî berdewam dikin. Akademiyên serbixwe yên ku zimanê kurdî gelek caran rastî gefan tên û tên girtin û mamoste û çalakvanên ziman û çanda kurdî tên girtin û zindankirin.

Birêz Eyyup Subaşi ku mastira xwe ya di warê çand û zimanê kurdî de qedandiye xwendekarê Zanîngeha Dîcleyê, ji sala 2015’an ve li Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê mamostetiya Kurdî dike. Ji sala 2019an heta 2023an birêz Eyyup Subaşi hevserokatiya Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê kir û di xebatên lêkolînê de cih girt. Piştî damezrandina Tora Çand û Zimanê Kurdî, tevlî sekreteriya wê bû û niha di desteya rêvebir ya Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê de cih digire.

Birêz Subaşi ji bilî xebatên xwe yên di warê aktîvîzma zimanê kurdî de, li ser wergerên ji Îngilîzî, Farisî û Tirkî yên Kurdî jî dixebite û du roman û gelek gotar wergerandine. Her wiha bi dilxwazî ​​ji bo penaberan werger kiriye. Birêz Subaşi ji ber çalakiyên xwe gelek caran hatiye binçavkirin û di 17ê Cotmeha 2024an de ji ber xebatên wî yên bi zimanê kurdî re şeş sal û 3 meh cezayê girtîgehê lê hatiye birîn.

Weke Navenda PENa Kurd em teqez dikin ku parastina cihêrengiya ziman û çandî ji bo avakirina civakên li ser bingeha jiyana hevbeş a aştiyane girîng e. Em 6 sal û 3 meh cezayê girtîgehê yê li ser birêz Eyyûb Subaşi bi tundî şermezar dikin û bang li çalakvan, rêxistin û alîgirên mafên ziman û çandî dikin ku li dijî vê biryarê dengê xwe bilind bikin û doza betalkirina wê bikin.

Navenda PENa Kurd

 22/10/2024

PENa Kurd hedef girtina Rojnamevanên Kurd li alyê dewleta Turkiye Şermezar dike

/in , ,

Ji bo raya Giştî, hev rê û hempîşeyên me

Di berdewamiya êrişên dewleta Tirk bo ser nivîskar, rojnamevan û kesên sivîl, îro 23’ê Tebaxê di encama êrişa firokeyên bê firokevan a Dewleta Tirk de li bajarokê Seyid Sadiq a ser bi Parêzgeha Silêmaniyê a Başûrê Kurdistanê de sê rojnamevanên Kompanya Çetir di dema cîbicîh kirina erkê xwe yê rojnamevaniyê de hatine armanc kirin û bûne qurbanî.

Di encama êrişê de Gulistan Tara a (40 salî) û Hêro Behaedîn a (27 salî) jiyana xwe ji dest dane û rojnamevanê bi navê Rêbîn Bekir ê (30 salî) bi dijwarî birîndar bûye.

Ev êriş, zext, girtin, dagîrkarî û araman girtina sivîlan li jêr her navekî de û li gor qanûnen navnetewî nayên qebûl kirin.
Em weke Navenda PEN’a Kurd van kiryaran bi tundî şermezar dikin û hevxemiyê bi hevalên xwe Kompaniya Çetir re radigehînîn. Herwiha ji hevrê û hevpîşeyên xwe li seranserê cîhanê dixwazin li hember van zulm û zordariyan bibine dengê aştî û azadiyê.

Ji bet dagîrkeriya Dewleta Tirk bo ser ax û gelê Kurdistanê de bi sedan gund li Bakur, Rojava û Başûrê Kurdistanê hatine wêran kirin, çol kirin û tirsa rojane ya xelkên herêmên cuda.

Di encama oparasyonên leşkerî yên Dewleta Tirk bo ser Başûrê Kursistanê de ku ji 16’ê Hizîrana 2020’ê de destpê kirbû, heta niha 62 gund hatine dagîr kirin û ev yek bûye sedema valakirina van deveran û rêgiriya ji xelkê bo vegera bo ser cîh warên xwe.

Li gor daneyên fermî yên Tîma Kurdistan – Îraqî a Rêxistina Community Peacemaker Team (CPT) a Amerîkî ku roja 14’ê Tebaxa 2024’ê ji raya giştî re hatiye ragehandin, di encama êrişên hewayî yên dewleta Tirkiyê li Başûrê Kurdistanê de 484 kesên sivîl bûne qurbanî ku ji vê hejmarê (243 kesan jiyana xwe ji dest dane û 241 kes jî birîndar bûne).

Di heman rapora CPT yê de hatiye: “9 gund bi temamî hatine vala kirin, herî kêm 184 malbatan cîh warên xwe terikandine û koçber bûne, nêzî 68,000 donim erd û daristan ji aliyê Dewleta Tirkiyê ve hatine şewitandin û peywendiyên telefonî yên di navbera 110 gundan hatiye qut kirin”.

Armanc girtina hevwelatiyên sivîl yek ji wan tawanên Dewleta Tirk e ku em rojane li deverên cuda yên Kurdistanê dibihîzin û îro jî arman girtina sê rojnavenanên Kompaniya Çetirê, em dilgiran û xemgîn kirin.

Komîteya Rêvebir a Navenda PENa Kurd
23’ê Tebaxa 2024’ê

Daxuyaniya Roja Nivîskarên di Zindanan de

/in

JI ÇAPEMENÎ Û RAYA GIŞTÎ RE

Kurdistaniyan îsal di rewşekê de bi çalakiyên cûrbicûr 100 saliya Peymana Lozanê şermezar kirin ku karîgeriyên nerênî yên herî bi bandor ên vê peymanê li ser hemû aliyên jiyana Kurd û Kurdistaniyan hebû.

Kurd di çarçoveya dewletên nû ava bûyî de ji mafên xwe yên rewa û xwezayî bêpar man û daxwaz kirin û têkoşîna ji bo van mafan weke metirsî li ser asayîşa dewletan û di qada navneteweyî de hatine hesibandin û Kurd bi yekcarî di nava wan welatan de bûne tawanbar, herwiha navê Kurd û Kurdistanê di pirtûkên dersê yên wan welatan de û li cîhanê bi yekcarî hatine jêbirin yan bi awayekî nerênî behsa wan hate kirin.

Nivîskar, çalakvan û rojnamegerên Kurd ji destpêkê heta roja îro her tim bi hewraz û nişîvên civaka xwe re hevgav bûne. Tevî ku heya roja îro jî derfetek ji bo azadiya edebiyatê ji siyaset û dîrokê çênebûye kedkarên wêjeya kurdî, bi wêjeya hêviyê, têkçûn, sûrgûn, berxwedan û xwenasînê, bûyer û geşesandinên civakî û siyasî yên di vî warî de tecrûbe kirin û tevahiya van li ser nivîskarên kurd hatine ferzkirin an sepandin.

Li Tirkiyeyê em rojane şahidê girtina nivîskar, rojnameger û çalakvanên kurd in ku bi awayekî nehiqûqî û derveyî zagonan ji ber daxwaza mafê perwerdahiya bi zimanê zikmakî û nivîsîna bi zimanê Kurdî yan şopandina bûyeran û beşdariya di çalakiyên çandî û wêjeyî bi hûkmên giran têne cezakirin û cezayên nû ji bo bi dehan nivîskaran piştî bidawîbûna hûkmên wan yên girtîgehê tê diyarkirin.

Li Îranê tevî ku di zagona bîngehîn de mafê perwerdahiya bi zimanê zikmakî heye, ji destpêka desthilatdariya Komara Îslamiya Îranê heya roja îro ev xal nehatiye cîbicîhkirin û gelek caran nivîskar û rojnameger li ser vê têne binçavkirin û girtin.

Tevî ku nêrîna rêjîma Îranê li hember Rojhilatê Kurdistan, Belûçistan û Xuzistanê nêrîneke ewlekarî û siyasî ye û di karnameya siyasiya wî welatî de givaş, tundûtîjî û milîtarîzekirina wan navçeyan tê dîtin lê piştî pêla serhildanên gel li seranserê Rojhilatê Kurdistan û Îranê ku bi Şoreşa ’’Jin, jiyan, Azadî’’ hate naskirin, pêla binçavkirin, girtin û kuştin û derketina ji welat a kesên nezarî û di nava wan de hejmara zêde ya nivîskar, rojnameger û çalakvanan asta nebûna azadiya raderbirînê li wî welatî nîşan bêhtir dide.

Li Başûrê Kurdistanê û bi desthilatdariya kurdan a piştî sala 1991’ê derfeteke baş ji bo pêşveçûna wêje, edebiyat û rojnamegeriya Kurdî çêbû û tevî ku gavên baş di wî warî de hatine avêtin jî lê rikeberiya partiyên siyasî bûye sedema dabeşkirina nivîskar û rojnamegeran û partî bi çavê dijber li wan dinêrin.

Helbet vê rewşê derfeta karkirina kesên serbixwe dijwartir kiriye û binçavkirina rojnameger, çalakvan û daxistina kanalên ragihandinê û berteskkirina azadiya derbirînê li Herêma Kurdistanê her ku diçe zêde dibe.

Ji sala 1981’ê ve PENa Navneteweyî roja 15’ê Mijdarê weke roja Nivîskarên di Zindanan de ya Cîhanê pêşniyar kiriye  û  nivîskarên girtî di vê rojê de tên bibîranîn, û balê dikşîne ser rewşa rojnamger, nivîskar û çalakvanên li seranserê cîhanê û metirsî û astengiyên li ser kar, xebat û jiyana wan.

Li Kurdistanê ne tenê di zindanan de belku jiyana nivîskar û rojnamegerên kurd bi temamî di bin metirsiyê de ye û bi her awayî bi astengiyan re rû bi rû dibin, lê tevî hemû astengî, zext û zordestiyan jî têkoşîna nivîskar, rojanmeger û çalakvanan a li çar aliyên Kurdistanê û li derveyî welat berdewam e. Weke Navenda PENa Kurd em dê hewlên xwe heta çareseriya rewşa nivîskar û rojnamegeran bidomînin û dê li kêleka wan bin.

 

Navenda PENa Kurd

Komîteya Birêvebir a Giştî

15.11.2023

Li dijî cezakirina mamosteyên zimanê kurdî bisekinin !

/in

Di berdewamiya siyaseta bişaftin û milîtarîzekirina Rojhilatê Kurdistanê ya ji aliyê rejîma Komara Îslamê ya Îranê ve û pêkûtiya vê siyasetê ya bi taybetî piştî pêla serhildanên li Rojhilatê Kurdistanê û seranserê Îranê ku wek şoreşa Jînayê ango şoreşa “Jin, Jiyan, Azadî” tê naskirin, rê li ber rejîmê vekir ku tundî û zordestiya xwe zêdetir bike û ev yek bû sedema girtin, kuştin û derketina ji welêt a bi hezaran sîvîl, nivîskar û çalakvanên sîvîl. Tevî hemû zext û zordestiyan bi rihê şoreşa “Jin jiyan azadî” têkoşîna gel a li dijî Rejîma Îranê dewam dike.

Herî dawiyê Dadgeha Şoreşê ya bajarê Sinê 20 sal cezayê girtîgehê  bi awayê taloqkirî da du çalakvanên Kurdî û endamên Desteya Rêveberiya Encumena Nûjînê, Sirwe Pûrmuhemedî û Îdrîs Mênberî.

Di salên borî de jî endam û mamosteya zimanê Kurdî ya vê encumenê, Zara Mihemedî di 2’yê Pûşpera 2019’an de û çendîn carên din hatibû girtin û dadgehkirin û herî dawiyê 10 sal cezayê girtîgehê lê hatibû birîn.

Em wek Navenda PENa Kurd, ku parastina zimanê dayikê yek ji erkên me yên sereke ye, radigihînin ku cihê mamosteyên zimanê dayikê girtîgeh nîn e. Her wiha em radihgihînin ku lazim e hemû sazî û navendên nivîskarên cîhanê û parêzvanên zimanê dayikê piştevaniya me bikin da bi ragihandina kampanyayeke navneteweyî piştevaniya hemû mamoste û kedkarên zimanê dayikê bikin. Em wekî PENa Kurd, li dijî cezakirina mamosteyên zimanê kurdî disekinin. Werin em bi hev re li dijî cezakirina mamosteyên zimanê kurdî bisekinin !  Axaftin û perwerdeya bi zimanê dayikê mafekî rewa ye. Em ê heta dawiyê vî mafî biparêzin û kesên vî mafê me yê rewa asteng dikin, bisekinin.

Komîteya Birêvebir a Giştî ya Navenda PENa Kurd

28.10.2023

 

Ji Çapemenî û Raya Giştî re

/in

Dilsoz û mamosteyê Kurdî, Nûnerê KNKê yê Hewlêrê Denîz Bulbun çend roj berî niha li Hewlêrê bi awayekê hovane rastî êrişeke çekdarî hat û jiyana xwe ji dest da.

Mamoste Denîz wek rêncber û dilsozekî Kurdî, ji bo parastin û pêşxistina Kurdî, çand û wêjeya Kurdî di tevahiya jiyana xwe de, di bin banê gelek sazî û dezgehan de kedeke bêhempa daye. Pêşengiya avakirina saziyên lêkolîn pêşvebirina Kurdî, bi dehan bernameyên ziman, çand û wêjeya Kurdî kiriye. Ji ber vê yekê giyanê wî dê di xebatên qada ziman, çand, wêje û rewşenbîriya Kurd de, di têkoşîna parastin û pêşxistina Kurdî de her dem bijî.

Êrîşên hovane yên dagirkerên Kurdistanê yên li hemberî Kurdên bi rûmet li çar aliyên Kurdistanê roj bi roj zêdetir dibin. Li ku derê destkeftiyên Kurdan zêde bibin, xebatên kîjan Kurdî berbiçav bibin, êrîşên derhiqûqî û dermirovî tên kirin. Di serdemeke ku raperîna Kurdên li rojhilatê Kurdistanê di rojeva cîhanê de ye de, li Rojhilat her roj bi dehan kes tên binçavkirin, girtin, wendakirin û bidarvekirin. Li Rojava, Kurdên ku doza statuyekê dikin di navbera hêzên rejîmê, dewleta Tirk û çeteyên ku palpiştiya wan dikin de her roj rûberî mirin, revandin, girtin û destdirêjiyan dibin. Li Bakur her roj binpêkirinên mafan ên bi her awayî êk tên û rojnamegerên ku van binpêkirinan radigihînin, nivîskar, rewşenbîr û xebatkarên saziyên sîvîl tên girtin, gefên giran li wan tên xwarin. Li başûrê Kurdistanê ya ku bûye meydana bezandina hespan a saloxgeriyên dagirkeran, her roj bûyerên dilsoj diqewimin, li ber deriyên malên xwe û di saziyên xwe de Kurd tên qetilkirin, gef li wan tên xwarin û xebatên wan tên terorîzekirin, tên armancgirtin.

Dema ku jiyan û mafên Kurdan dikevin rojevê, tevahiya dijberî û cudahiyên di navbera dagirkerên Kuridstanê de ji holê radibin, bi awayekî yekgirtî polîtîkayên qirkirina Kurdan disepînin. Li çar aliyên Kurdistanê hem hiqûqa navxweyî ya dewletên xwe hem jî hiqûqa navneteweyî bi her awayî binpê dikin û ji bo qirkirina Kurdan tevahiya hêza xwe bi kar tînin.

Wek saziyeke neteweyî, wek mînakeke yekîtiya Kurdan, wek Navenda PENa Kurd, em dibêjin ku divê li hemberî vê yekîtiya kujer û qirker, Kurd jî demildest hevgirî û yekîtiya xwe ya di hemû qadan de ava bikin, bi yekdengî li hemberî qirkirinê serî hildin, qirêja ku dijminên Kurdan kiriye nava Kurdan bişon, hevkarên dijminên Kurdan deşîfre bikin, ji Kurdistanê veder bikin û ji bo parastina Kurdî û Kurdistanê bikevin nava hewlan. Daxwaza me ew e ku di serî de berpirs û rayedarên Herêma Kurdistanê, hemû tevger, partî, hêz, sazî, rewşenbîr û derdorên Kurd li ser bingeha nirxên kurdewar, pêkanîna yekîtiya neteweyî û yekparebûna Kurdistanê sekn û helwesteke zelal nîşanî dagirkerên Kurdistanê bidin, ji bo aştiya navxweyî û yekîtiya neteweyî berpirsiyariyên xwe bînin cih.

Em hemû kiryar û hevkarên vê bûyerê şermezar û nelet dikin û ji bo ku careke din bûyerên wiha dilsotîner neqewimin, em bang û gazî li hemû nivîskar, hunermend û rewşenbîran dikin ku li dijî her cureyê êrişên dagirkeran û hevkarên wan xwedî sekn û helwesteke zelal bin. Em heman banga ku me di bûyerên qetilkirina Nagîhan Akarsel û Suhêl Xurşîd de jî kiribû li rayedarên Herêma Kurdistanê dikin ku demildest kujer an jî kujeran peyda bikin, ewlekariya hemû nivîskar, rewşenbîr û têkoşerên azadiya Kurdistanê mîsoger bikin; nexwe berpirsyariya herî mezin a di bûyerên wiha de, dê para wan be.

23.09.2023

Komîteya Birêvebir a Giştî ya Navenda PENa Kurd

Em êrîşa li ser Rojava û rojnamegeran şermezar dikin

/in

JI ÇAPEMENÎ Û RAYA GIŞTÎ RE

Em êrîşa li ser Rojava û rojnamegeran şermezar dikin.

Li cîhanê ragihandin xwediyê girîngiyeke taybet e, rol û mîsyona ragihandina heqîqetê, mijareke jêneger e. Ji ber ragihandina rastiyê ya ji bo civakê, di heman demê de jî mijareke exlaqî ye. Ev bandoreke mezin li ser jiyana civakê jî dike. Bi vê hişmendî û şiyariyê karkirina di çapemeniyê de bi xwe jî rêbazeke têkoşîna li dijî pergalên serdest û yekperest e. Lewma jî rojnamegerên xwediyê vê şiyarî  û hişmendiyê her tim ji aliyê dijminên heqîqetê ve dibin armanc. Êrişên mezin li wan tên kirin. Ev zext û zordestî jî herî zêde li dijî jinên ku xwe di hemû qadên jiyanê de birêxistin dikin, pêk tên. Gelek caran êrîşên bi pergal ên pergalê li rojnamegerên ku li herêmên şer nûçeyan dişopînin hatine kirin.

 Bi salan e rojnamegerên Kurd, nûnerên çapemeniya azad û bêalî li dijî pergala yekperest li çar aliyên Kurdistanê li ber xwe didin. Ji bo vê yekê jî her tim hatine girtin, binçavkirin, îşkencekirin, ji karê xwe hatine dûrxistin, berdêlên gelekî giran dane. Mixabin mînakeke van êrişan a din di 23’yê tebaxê de li Rojavayê Kurdistanê pêk hat. Balafireke bêmirov û biçek a dewleta Tirk li nêzî xaçerêya gundê Til Şiîrê yê li ser rêya di navbera Qamişlo û Amûdê de, li siwareyeke rojnamevanan da. Di vê êrîşê de nûçegihaneke jin a bi navê Delîla Egît birîndar bû û karmendê JIN TV’yê yê bi navê Necimedîn Feysel Hec Sînan jî jiyana xwe ji dest da. Beriya niha jî li Serêkaniyê û Dêrikê rojnamevan Seed Ehemed, Mihemed Reşo, Welat, Îsam Ebdullah dema li ser karê xwe bûn bi êrişên balafirên dewleta Tirk jiyana xwe ji dest dabûn.

 Dewleta Tirk bi êrîşên bi vî rengî ne bi tenê li bakurê Kurdistanê, li çar aliyên Kurdistanê, li pêşberî tevahiya cîhanê hiqûqa navneteweyî binpê dike, ji bo ku destkeftiyên Kurdan neyên nasîn û pêşketin, li ku dera cîhanê be, êrîşî wan destkeftiyan dike, mafên mirovan tune dihesibîne û zagonên navneteweyî binpê dike. Li Rojavayê Kurdistanê, li hemberî Kurdên ku rûmeta mirovahiyê parastine piştgiriyê dide DAIŞ’ê û peyrewên wê. Asîmîlasyona ku li Bakur disepîne bi heman rêbazan hewl dide li Rojava jî bisepîne, bi awayekî giştî polîtîkayên qirkirina Kurdan li her derê didomîne.

 Em dizanin ku dê tu caran bi zext û êrişan serê gelê Kurd ê azadîxwaz netewe, ew dildar û dilsozên gelê Kurd û Kurdistanê çongê danînin. Kedkarên di şopa rastiyê de ne tu caran dev ji karê xwe bernedane û dê bernedin.

 Wek Navenda PENa Kurd, li dijî van êrişana em bang li hemû rêxistinên mafên mirovan ên navneteweyî dikin ku dengê xwe bilind bikin. Divê zext li dewleta Tirk bên kirin ku dev ji van êrîşan berde. Em dîsa vê êrişê bi tundî şermezar dikin û sersaxiyê ji bo malbata Jin TV’yê û tevahiya rojnamevanên Kurd dixwazin.

 Komîteya Birêvebir a Giştî ya Navenda PENa Kurd

 26.08.2023

 

Bila dawî li zextên li ser Nazîla Meirûfyanê bê

/in

Rojnamevana Kurd Nazîla Meirûfyan rojek piştî serbestberdana xwe dîsa hat girtin û bo Girtîgeha Êvîn a Tehranê hate veguhestin. Piştî demekê dîsa hat berdan.

Li gor jêderên nûçeyan, rojnamevan Nazîla Meirûfiyan roja Yekşemê 13’ê Tebaxê bi danîna rehîneya 300 milyonan ji girtîgehê hate azad kirin, lê roja paştir di 14’ê Tebaxê de ku ji bo wergirtina mobila xwe serdana navenda polîs kiribû, bo cara sêyem ji aliyê hêzên rejîmê ve hate girtin û rastî tundiya polîsan hat.

Nazîla Meirûfiyan xelkê bajarê Seqiz a Rojhilatê Kurdistanê ye û li Tehranê dijî, piştî kuştina Jîna Emîniyê ji aliyê hêzên ewlejariya Îranê ve, Nazîlaê bi bavê Jîna Emîniyê re gotûbêjek pêk anî û  di 19’ê Cotmeha 2022 yan de di malpera Musteqêl de hate belav kirin, ji ber vê gotûbêjê di roja 30’ê Cotmeha heman mehê de hatibû girtin.

Piştî zêdetir ji 70 rojan, Nazîla di 11’ê Kanûna Pêşîn a 2023 an de bi danîna rehîneya 600 milyonan hate azadkirin, lê di roja 8ê Tîrmeha 2023yan de careke din di dema serdana dadgehê de, hat girtin û bo girtîgeha Êvînê hate veguhestin û 3 roj berê bo cara sêyem dîsa hate girtin.

Navenda PENa Kurd bi tundî givaş û zordariya dewleta Îranê a li ser rojnamegeran şermezar dike û banga rawestandina zextên li ser rojnamegeran dike.

Navenda PENa Kurd daxwaz dike ku zextên li ser Nazîla Meirûfianê û hemû rojnamevanên girtî bi dawî bibe.

Komîteya Rêveberiya Giştî

Navenda PENa Kurd

17-08-2023

Bila hemû rojnamegerên girtî bên berdan

/in

JI  ÇAPEMENÎ Û RAYA GIŞTÎ RE

Dadgehên Herêma Kurdistanê derveyî zagonan derbarê rojnamevanan de tevdigerin

Li gor raporta rêxistinên navdewletî yên parastina mafê mirovan û azadiya derbirînê, di 5 salên borî de li Herêma Kurdistanê sînorên azadiya derbirînê hatiye berteskkirin û rojnamevan têne zîndanîkirin.

Li gorî zagona Rojnamegeriyê ya hejmara 35an a sala 2007an a Parlamentoya Herêma Kurdistanê, çênabe ti rojnamevanek bi sedema pîşeya xwe bê girtin! Lê tevî vê dadgeh bi xwe zagonan binpê dikin, rojnamevanan desteser dikin û cezayê girtîgehê jî didin wan.

Ji sala 2020î  ve girtin û cezakirina rojnamevanan li Badînanê dest pê kiriye, tevî ku ti îdîa û tewanên di  derbarê wan de nehatine selimandin jî, lê dadgehên Herêma Kurdistanê biryarên nehiqûqî li ser wan dane û ew ceza kirine. Parêzer û pisporên zagonî di vê baweriyê de ne ku dadgehên Herêma Kurdistanê “di bin givaşa partiyan de” biryaran didin.

Şêrwan Şêrwanî yek ji wan rojnamevanan e ku di 16ê Sibata 2021ê de ji aliyê dadgeha Hewlêrê ve cezayê 6 salên girtîgehê lê hatibû birîn, piştre cezayê wî bi biryarnameya Serokatiya Herêma Kurdistanê ji %50 hat kêmkirin û diviyabû di 9ê Îlona 2023yan de bihata azadkirin, lê di 20ê Tîrmehê de dadgehê bi biryareke ecêb, cardin cezayê 4 salên girtîgehê li cezayê wî zêde kir.

Şaxa Kurdistanê ya Saziya (CPT) ya Emerîkî ku di proseya dadgehkirinê de amade bû ragihandiye: ”Di dema birêveçûna dadgehê de salona dadgehê hatibû milîtarîzekirin û di proseyeke neadilane de cezayekî neadilane bi ser Şêrwan Şêrwanî de hate sepandin.”

Li gor çavdêriyên rêxistinê “sîstema dadweriyê li Herêma Kurdistanê serbixwe nîne û partiyên desthilatdar destwerdanê di proseya dadgehkirina rojnamevanan de dikin.”

Herwiha bi sedema rexnegirtina ji biryara carsin cezakirina Şêrwan Şêrwanî, şeva 20ê Tîrmehê rojnamevan Omêd Berojkî ji aliyê hêzên ewlekariyê ve hate girtin û êvariya roja paştir hate berdan.

Omêd Berojkî yek ji girtiyên Behdînan bû  ku ji ber karê rojnamegariyê ji 21ê Tebaxa 2020ê heta 22ê Sibata 2022ê di zindanê de bû.

Navenda PENa Kurd dilgiraniya xwe li hember sînordarkirina azadiya raderbirînê û binpêkirina zagonan a li dijî rojnamevanên li Herêma Kurdistanê nîşan dide û daxwaz dike ku rojnamegerên mîna Şêrwan Şêrwanî, Omîd Baroşkî bi awayekî serbest bikaribin karê xwe bikin û hemû rojnamevanên girtî demildest bêne berdan û li gor zagona ber kar a hejmara 35an taybet bi karê rojnamevaniyê bi rojnamevanan re tevbigere.

Komîteya Rêveberiya Giştî

Navenda PENa Kurd

24.07.2023

Em êrîş û neheqiyên li ser kurdên êzidî şermezar dikin

/in

JI ÇAPEMENÎ Û RAYA GIŞTÎ RE

Kurdên me yên êzidî ne bi tenê ne!

Em êrîş û neheqiyên li ser kurdên êzidî şermezar dikin…

Kurdên êzidî bi hezarên salan yek ji pêkhateyên esîl û qedîm ên xaka me bûne. Ne tenê ji ber kurdbûna xwe, herwiha ji ber ola xwe ya qedîm êriş û neheqiyên giran li wan hatine kirin. Gelek caran hatine qetilkirin.

Ji ber vê yekê ye ku behsa 73 fermanan tê kirin. Cara dawî li Şingalê DAIŞê hovîtiyeke mezin li hemberî kurdên êzidî kir. Bi hezaran kes hatin qetilkirin, bi hezarên wan jî hatin revandin û heta niha jî aqûbeta wan nediyar e.

Heyf û mixabin ku kuştin, koçberî, talan û asîmîlasyona kurdên êzîdî bi sedên salan berdewam e. Gelek gund û devêrên Xalta, Deşta Bişêriyê û Wêranşarê hê jî di bin vê zilm û zorê de ye û bi awayekî sîstematîk zilm, zor û neheqiyeke mezin li xelkê xwecihî yê van deveran tê kirin.

Cara dawî li gundê Zewraya Wêranşara Rihayê mal û milkên kurdên êzîdî hatine desteserkirin û nahêlin vegerin ser gund û milkên xwe. Kesên vê zilmê li kurdên êzîdî dikin, cerdevanên gund in û serkar û rayedarên dewletê jî çavên xwe ji vê yekê re digirin. Bi gotineke din ev zordestî, wekî gelek caran, vê carê jî bi lîstikên qirêj ên cerdevan û serkarên dewletê bixwe têne kirin ango herdu alî bûne sedema vê zilm û zorê.

Bîr û baweriya êzdayetiyê yek ji nirxên herî bingehîn û qedîm a welatê me ye. Wextekî kurdên êzîdî xweyê bi sedan gundên şên bûn, hejmara wan gelekî zêde bû, welêt bi wan şên bû. Lê sed heyf û mixabin îro piraniya wan terkeserê Eewropayê û dinyayê bûne û çavsor û zordest nahêlin ku çend sed êzîdiyên mayî li ser erd û milkê xwe bistirin û bihêwirin.

Em wekî Navenda PENa Kurd zilm û zordestiya li ser kurdên êzîdî rûreş û şermezar dikin. Em ê herdem li dijî vê çavbitrî, çavsorî û hovîtiya li ser vê civaka me ya qedîm rawestin û dilsoz û piştevanê wan bin.

Herwiha em bang li gelê xwe yê dilsoz dikin ku yekîtî û xwişk-biratiya xwe xurt û qewîn bike, guh nede lîstikên qirêj ên xêrnexwaz û neyarên kurdan, bi taybetî jî guh nede plan û projeyên têkbirina pêkvejiyana kurdan ku bi sedanê salan em li ser lingan hiştiye.

Pêwîst e, rojek beriya rojekê dawî li çewisandinên heyî bên, mal û milkên kurdên êzîdî li wan bêne vegerandin û bi awayekî serbest vegerin war û gundên xwe.

Navenda PENa Kurd

Komîteya Birêveberiya Giştî

23yê Tîrmeha 2023yan

 

Em êrişên li dijî jinê û nirxên gelê kurd qebûl nakin

/in

JI ÇAPEMENÎ Û RAYA GIŞTÎ RE

Jinên kurd û gelê kurd bi salan e ji bo nirxên xwe yên rûmetê, ji bo nasname û ji bo doza xwe têkoşîn û berxwedaneke mezin didin. Ji ber vî hawî jî her tim di çarçoveya şerê taybet de êriş li wan tên kirin. Bi van êrişana tên xwestin destkeftiyên bi salan ên jin û gelê kurd bên binpêkirin. Gelek caran jî destkeftiyên gelê kurd di qada navneteweyî de jî mixabin dibin mijara bazarê. Ev êrişên bi awayekî sîstematîk tên kirin piralî ne. Bi binçavkirin, girtin, tundî, îşkence û her wekî din her tim hatiye xwestin têkoşîn û berxwedana tê dayin têk biçe. Bi vê yekê girêdayî li ser medyaya dîjîtal jî gelek caran êrişên bêexlaqî li dijî jinên kurd û nirxên gelê kurd tên kirin. Em dizanin ku ev êrişên li ser medyaya dîjîtal ji şerê taybet ê li dijî jin û gelê kurd ne cuda ne. Hinek kes jî piştgiriyê didin van êrişana. Bila kesên êriş dikin û yên piştgiriyê didin êrişan baş bizanibin ku PENa Kurd her tim piştigiriya parastina destkeftî û nirxên jin û gelê kurd dike û wê her tim li dijî kesên êriş dikin û yên piştgiriyê didin êrişan, bisekine.

Parêzer Osman Taşdemir ê qeyda wî li Baroya Stenbolê heye li ser medyaya dîjîtal gotinên zayendperest ji bo Başak Demirtaş kir. Di şexsê Başak Demirtaş de ev gotinên ji exlaq û pîvanên mirovahiyê dûr in ji hemû jinên kurd hatine kirin. Piştî parêzer Osman Taşdemir ê qeyda wî li Baroya Stenbolê heye li ser medyaya dîjîtal gotinên zayendperest ji bo Başak Demirtaş kir şûnde parêzerên Başakê diyar kirin ew ê giliyê vî şexsî bikin. Her wiha gelek kesan piştgirî dan Başak Demirtaş. Em jî wekî PENa Kurd li dijî van gotinên zayendperest û ji exlaq dûr derdikevin û dibêjin em vê yekê qebûl nakin. Her wiha vî şexsê bi navê Osman Taşdemîr heqaret û bêrûmetiyeke mezin li dijî dîlên azadiyê û li dijî nirxên gelê kurd kiriye. Em êriş û bêrûmetiya li dijî dîlên azadiyê yên rûmeta me ne, zimandirêjiya li nirxên kurdan bi tu awayî qebûl nakin. Ev yek nayê pejirandin.

Her wiha Medenî Duran ê ku endamê PENa Kurd e jî piştgirî bi rêya medyaya dîjîtal daye vê bêexlaqî û bêrûmetiya Osman Taşdemîr. Medenî Duran, heta niha li ser navê endamtiya PENa Kurd gelek caran gelek heqeret li sazî û derdorên kurd ên welatparêz kirine. Hebûna kesên wiha ya di nava PENa Kurd de, ne li gor rêgezên PEN a Kurd û ne jî li gor pîvanên rewşenbîriya kurd e. Cihê kesên wiha di nava PENa Kurd de tune ye. Wê di civîna me de ev mijar û ev kes bên nirxandin. Li gor rêbazên me kesên li hemberî nirxên kurdan heqaretê bikin cihên wan di nava saziyên kurdan de tune ye. Loma jî di civîna me de wê ev mijar bê nirxandin û ji bo vî kesê heqaret kiriye jî wê tiştê pêwist bê kirin. Em ê tu carî êrîşên li dijî jinê û nirxekî bi milyonan kurdan nepejirînin û destûrê nedin vê yekê.

Komîteya Jinê ya PENa Kurd

21-07-2023

Tove piştgirek xurt a mafên zimanên kêmneteweyan û bi taybet zimanê kurdî bû

/in

Kurdan yek ji piştgirên xwe yên herî girîng, kedkar û ezîz winda kir. Bi xemgîniyeke mezin roja duşemê 29’ê Gulanê zimanzan û parêzvanê mafên ziman, Prof. Tove Skutnabb-Kangas di qezayek trajîk de jiyana xwe ji dest da. Tove bi taybetî di warê mafên ziman, perwerdehiya pirzimanî, zimanê dayikê û perwerdeyê de nêzî 30 pirtûk, 400 gotarên akademîk û bi dehan raporên girîng li pey xwe hiştin û yek ji akademîsyenên Rojavayî yên pêşîn bû ku polîtîkayên xerab ên dewleta tirk li ser ziman û gelê Kurd eşkere kir û di pirtûka xwe ya navdar a bi navê “Linguistic Genocide” de bi berfirehî behsa rewşa zimanê kurdî ya li Tirkiye û rûbirûbûna dewleta Tirkiyeyê bi zimanê kurdî re ya salên 1990’î îzah kiriye û weke qirkirineke zimanî bi nav dike.

Tove hevalek dilsoz, jinek wêrek, û kedkar, akademîsyenek netirs, piştgir a xurt a mafên zimanên kêmneteweyan û bi taybet zimanê kurdî bû.

Em sersaxiyê ji malbata Tove û ji hemû kêmneteweyan ên Tove parastina mafê wan kirine, dixwazin.

 

Komîteya Giştî ya Navenda PENa Kurd

Cejna Zimanê Kurdî li hemû kedkarên zimên û Kurdan pîroz be

/in

JI ÇAPEMENÎ Û RAYA GIŞTÎ RE

Kolonyalîzm û dagirkeriya li ser Kurdistanê heta niha û berî niha, bi sedan salan e dewam dike. Ev jî dibe sedem ku hebûn, ziman, çand û nasnameya gelê Kurd ji aliyê dagirker û desthilatdaran ve di bin zexta înkar û tinekirinê de be.

Bi dabeşkirina axa Kurdistanê ya ji aliyê çar dewletên dagirker ve û siyasetên înkarê metirsiyên li ser zimanê kurdî berdewam in.

Tevî zext, givaşên dijwar, dûrxistin, qedexekirina xwendin, nivîsandin û bikaranîna zimanê dayikê, kurdan di qonaxên cuda de bi saya wêjeya devkî û nivîskî hebûn û nasnameya xwe parastine, heta roja îro domandine.

Di vê navberê de lazim e rola Celadet Elî Bedirxan û derxistina Kovara Hawarê ku di wê serdemê de û ji bo nifşên niha jî bûye xwendingeh, neyê jibîrkirin.

Li hember siyaset û sîstemên înkarker, xwedîderketina li çand û ziman, bikaranîna ziman a di jiyana rojane de her wiha li gel pêşxistinê hewldana ji bo zimanê kurdî bibe zimanê fermî û perwerdeyê têkoşîn, berxwedana di vê rêyê de gelekî girîng e. Ev berpirsyaretiyeke exlaqî û dîrokî ye.

Em wek Navenda PENa Kurd di Cejna Kurdî de pirtûka Rabûna Berî li Gulberojan a ku bi çîrok û helbestên nivîskarên di zindanan de hatiye amadekirin li hemû xwendekarên Kurdî dikin diyarî û hewl didin ku rê li ber azadiya ramanê û nivîsînê vebikin, dengê wan bigihînin cîhanê.

Bi hêviya ku dengê Kurdî li çar aliyên Kurdistanê û cîhanê her roj hinekî din xurtir û berztir bibe, 15’ê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî li hemû kedkarên zimên û Kurdan pîroz be…

Komîteya Rêveberiya Giştî ya PENa Kurd

15.05.2023