LI HEMBER RÛMETA KURDEKÎ HELBESTVAN Û ŞOREŞGER; XATIRXWESTINA DAWÎ JI FÎLOZOF Û HELBESTVAN (EHMED HUSEYNÎ) لەبەردەم شکۆی کوردێکی شاعیر و شۆڕشگێڕدا؛ دوا ماڵئاوایی لە فەیلەسووف و شاعیر (ئەحمەد حوسێنی)

/in , , , , , ,

 

LI HEMBER RÛMETA KURDEKÎ HELBESTVAN Û ŞOREŞGER; XATIRXWESTINA DAWÎ JI FÎLOZOF Û HELBESTVAN (EHMED HUSEYNÎ)

Hinek mirin hene ku ne tenê rawestandina lêdana dil e, lê belê dawîhatina sefereke ontolojîk (hebûnî) ya dirêj e; di nav êşên xerîbiyê û lêgerîna li wateya niştiman de. Bi xem û kovaneke mezin, piştî nîvroya roja Sêşemê, 10ê Adara 2026an, sermaya sirgûnê laşê helbestvanê naskirî, bîrmend û xwediyê pênûsa niştimanperwer (Ehmed Huseynî) di 71 saliya wî de, piştî têkoşîneke dirêj a bi nexweşiyê re, li welatê Swêdê ji bo her demê cemidand û wî xatirê xwe yê yekcarî ji me xwest.

Ehmed Huseynî, yê ku di sala 1955an de li xaka bibereket a Amûdê li Rojavayê Kurdistanê çavên xwe li dinyayê vekiribû, ne tenê helbestvanek bû ku bi peyvan dilîst, lê belê fîlozofek bû ku êşên mirovê Kurd vediguherandin deqan (metnan). Ew kesê ku bawernameya bekeloriyosê di felsefeyê de li Zanîngeha Şamê bi dest xistibû, zû fêm kir ku felsefeya rasteqîn ne di rûpelên pirtûkan de ye, lê belê di wê awaretî û derbederiyê de ye ku neteweya wî tê de dijî. Ji ber vê yekê, jiyana vê pênûsa diyar û wêrek, bû tabloyeke sefereke bêdawî ya rawestgehên sirgûnê; ji Sûriyeyê ber bi Lubnanê ve, heta ku qederê ew di sala 1989an de avête nav berf û seqema welatê Swêdê û li wir bi cih bû.

Sirgûn ji bo (Ehmed Huseynî) ne tenê cihê jiyanê bû, lê belê rewşeke derûnî û birîneke vekirî bû. Di wê xerîbiyê de, wî rola navendeke giyanî dilîst ku dengên belavbûyî yên sirgûnê kom dikirin. Ew ne tenê helbestvanekî gûşegîr bû, belkî xwediyê xemeke neteweyî û kolektîf bû; her ev yek jî bû sedem ku ew bibe yek ji stûnên diyar ên damezirandina “Yekîtiya Rewşenbîrên Rojavayê Kurdistanê” ku di sala 2004an de li Swêdê hate ragihandin, da ku bibe sîwanek ji bo parastina nasnameyê ji bişaftinê (asîmîlasyonê).

Heke em bixwazin kurteya felsefeya jiyan û mirina vî helbestvanê mezin bixwînin, tenê bes e em guh bidin wê helbesta wî ya bi nav û deng ku ketiye ser zimanê her kesî; ya ku tê de bi şêweyekî herî kûr dualîbûna (beden li sirgûnê û giyan li niştiman) nîşan dide û dibêje:

“Ey niştiman …

Ez li vir, di vê sermaya sirgûnê de,

Ez çi bikim jî giyanê min germ nabe.

Vaye ez dilê xwe derdixim û dikime çûkek,

Bila bifire û li ser xaka Amûdê û Qamişloyê dayne …

Ji ber ku vir ne cihê min e,

Ez tenê di hembêza xaka te de,

Dikarim bi aramî çavên xwe bigirim.”

Îro, ew dilê ku wekî çûkekî di sînga wî de lê dida, di dawiyê de qefesa laşê nexweş û sermaya Swêdê şikand û ber bi asîmanê Amûdê û Qamişloyê ve firî. Wî di dawiyê de çavên xwe bi aramî girtin, ji ber ku peyvên wî gihîştin hembêza niştiman.

Em li Navenda “PENa Kurd”, ji ber vê koça bêwext gelekî nîgeran û xemgîn in. Em sersaxiyeke kûr pêşkêşî malbata wî, hevalên wî û tevahiya civaka wêjeyî û rewşenbîrî ya Kurdistanê dikin. Em hêviya sebr û aramiyê ji bo hemû aliyan dixwazin.

Bila giyanê wî şad be û rê û karwanê rewşenbîriyê yê vî helbestvanê mezin ê şoreşger her dem berdewam û ronî be.

Hevserokên Navenda PENa Kurd
(Rojvîn Perîşan, Mîran Abraham)
10ê Adara 2026an

 


لەبەردەم شکۆی کوردێکی شاعیر و شۆڕشگێڕدا؛
دوا ماڵئاوایی لە فەیلەسووف و شاعیر (ئەحمەد حوسێنی)

 

هەندێک مەرگ هەن، تەنیا وەستاندنی ترپەی دڵ نین، بەڵکوو کۆتاییهاتنی سەفەرێکی ئۆنتۆلۆژیی (بوونگەرایی) درێژن بەنێو ئازارەکانی غەریبی و گەڕان بەدوای مانای نیشتماندا. بە داخ و پەژارەیەکی زۆرەوە، پاشنیوەڕۆی ڕۆژی سێشەممە، ڕێکەوتی ١٠ی ئاداری ٢٠٢٦، سەرمای تاراوگە بۆ هەمیشە جەستەی شاعیری ناسراو، بیرمەند و خاوەن قەڵەمی نیشتمانپەروەر (ئەحمەد حوسێنی)ی لە تەمەنی ٧١ ساڵیدا و دوای ململانێیەکی درێژ لەگەڵ نەخۆشیدا، لە وڵاتی سوید سڕ کرد و بۆ هەمیشە ماڵئاوایی لێ کردین.

ئەحمەد حوسێنی، کە لە ساڵی ١٩٥٥ لە خاکی بەپیتی (عامودا)ی ڕۆژئاوای کوردستان چاوی بە دنیا هەڵهێنابوو، تەنیا شاعیرێک نەبوو کە بە وشە یاری بکات، بەڵکوو فەیلەسووفێک بوو کە ئازارەکانی مرۆڤی کوردی دەکردە تێکست. ئەو کە بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە فەلسەفەدا لە زانکۆی دیمەشق بەدەست هێنابوو، زوو تێگەیشت کە فەلسەفەی ڕاستەقینە لە پەڕەی کتێبەکاندا نییە، بەڵکوو لەو ئاوارەییەدایە کە نەتەوەکەی تێیدا دەژی. هەر بۆیە، ژیانی ئەم قەڵەمە دیار و بوێرە بوو بە تابلۆیەک لە سەفەری بێ‌کۆتایی و وێستگەکانی تاراوگە؛ لە سووریاوە بەرەو لوبنان، تا دواجار لە ساڵی ١٩٨٩دا چارەنووس فڕێی دایە نێو بەفر و بەستەڵەکی وڵاتی سوید و لەوێ گیرسایەوە.

تاراوگە بۆ (ئەحمەد حوسێنی) تەنیا شوێنی نیشتەجێبوون نەبوو، بەڵکوو دۆخێکی دەروونی و برینێکی کراوە بوو. لەو غەریبییەدا، ئەو ڕۆڵی میحوەرێکی ڕۆحیی دەگێڕا کە دەنگە پەرتەوازەکانی تاراوگەی کۆ دەکردەوە. ئەو تەنیا شاعیرێکی گۆشەگیر نەبوو، بەڵکوو خاوەنی خەمێکی دەستەجەمعی بوو؛ هەر ئەمەش وای کرد ببێتە یەکێک لە پایە دیارەکانی دامەزراندنی “یەکێتیی ڕۆشنبیرانی ڕۆژئاوای کوردستان” کە لە ساڵی ٢٠٠٤ لە سوید ڕاگەیەندرا، تا ببێتە چەترێک بۆ پاراستنی شوناس لە توانەوە.

ئەگەر بمانەوێت کورتەی فەلسەفەی ژیان و مەرگی ئەم کەڵەشاعیرە بخوێنینەوە، تەنیا بەسە گوێ لەو شیعرە بەناوبانگەی بگرین کە بووەتە وێردی سەر زمانی هەمووان، کە تێیدا بە قووڵترین شێوە دوانەیی (جەستە لە تاراوگە و ڕۆح لە نیشتمان) وێنا دەکات و دەڵێت:

“ئەی نیشتمان …
من لێرە، لەم سەرمایەی تاراوگەدا،
هەرچی دەکەم ڕۆحم گەرم نابێتەوە.
ئەوەتا دڵم دەردێنم و دەیکەم بە باڵندەیەک،
با بفڕێت و لەسەر خاکی عامودا و قامیشلۆ بنیشێتەوە …
چونکە ئێرە جێگەی من نییە،
من تەنیا لە باوەشی خاکەکەی تۆدا،
دەتوانم بە ئارامی چاوەکانم لێک بنێم.”

ئەمڕۆ، ئەو دڵەی کە وەک باڵندەیەک لە سینەیدا ترپەی دەهات، دواجار قەفەزی جەستەی نەخۆش و سەرمای سویدی شکاند و بەرەو ئاسمانی عامودا و قامیشلۆ فڕی. ئەو دواجار چاوەکانی بە ئارامی لێک نا، چونکە وشەکانی گەیشتنەوە باوەشی نیشتمان.

ئێمە لە ناوەندی ”پێنی کورد”، زۆر نیگەران و خەمبارین بەم کۆچە ناوەختە. پرسە و سەرەخۆشیی قووڵی خۆمان ئاراستەی بنەماڵەکەی، هاوڕێیانی و تەواوی کۆمەڵگەی ئەدەبیی و ڕۆشنبیریی کوردستان دەکەین. هیوای سەبووری بۆ هەموو لایەک دەخوازین.

ڕۆحی شاد بێت و ڕێگا و کاروانی ڕۆشنفیکریی ئەو کەڵەشاعیرە شۆڕشگێڕە هەمیشە بەردەوام و ڕۆشن بێت.

هاوسەرۆکانی ناوەندی پێنی کورد
ڕۆژڤین پەرێشان، میران ئەبراهام
١٠ی ئاداری ٢٠٢٦

An Appeal from Kurdish PEN The Cry of Silence: An Open Call to PEN International and the Global Conscience in the Shadow of Cultural Eradication

/in , , ,

An Appeal from Kurdish PEN

The Cry of Silence: An Open Call to PEN International and the Global Conscience in the Shadow of Cultural Eradication

Introduction: The Geography of Pain and the Philosophy of Persistence

In a land where history is etched in blood and geography is carved by artificial borders, there exists a nation known as the “Kurds.” Like the resilient oaks of our ancient mountains, this nation stands defiant—not merely for its soil, but to safeguard the very dignity of human existence. This manifesto is more than a political chronicle; it is an unveiling of the thick veil draped over a fascist and supremacist mindset—a mentality determined to hollow out the language, culture, and being of an entire people. This is a literary and philosophical cry rising from the depths of the Middle East’s wounds, addressed to the global sanctuary of the written word: PEN International.

  1. Language as the House of Being: When Speech Becomes a Trench

Martin Heidegger famously posited that “Language is the house of being.” It follows, then, that when a people is dispossessed of their language, they are evicted from their very existence. From the North to the South, and from the East to the West of Kurdistan, Kurdish children enter the 21st century still deprived of the fundamental right to learn in their mother tongue. This is not mere policy; it is a “White Genocide.” When a child is forced to think, dream, and speak in the tongue of an oppressor, the process of ontological severance begins.

In Rojava (Syrian Kurdistan), currently besieged by the fires of war and the occupations of the Turkish state and its radical proxies, schools have been transformed from temples of knowledge into arenas of forced assimilation. The Kurdish language—one of the oldest and richest Indo-European tongues—faces an existential threat. To protect this language is to protect the tapestry of human diversity.

  1. Rojava (Syria): Between the Regime’s Hammer and the Anvil of Religious Fascism

The plight of the Kurds in Rojava is the embodiment of an infinite tragedy. If yesterday the Ba’athist regime of Bashar al-Assad oppressed Kurds under the banner of “Arab Nationalism,” today, the factions labeling themselves as the “Opposition” are orchestrating an even greater catastrophe. These groups are not only politically fascist; they have donned the cloak of religious extremism, declaring “Jihad” against the Kurdish people.

We bear witness to a reality where the current governance in occupied regions like Aleppo, Afrin, Serekaniye, and Gire Spi is more draconian than the previous regime. Here, religious “fatwas” are weaponized to sanctify the shedding of Kurdish blood. This is the same mentality that birthed ISIS. While the Kurds stood at the vanguard of the global fight against darkness, they are now targeted by the very forces supported by regional powers. This is not a war over mere territory; it is a war of mentalities: the vision of democracy and coexistence versus the nightmare of a Caliphate and the erasure of “the Other.”

III. Screens of Hate: The Dehumanization of Kurds in Regional Media

Regrettably, when we observe the television channels of the surrounding nations—Arabic, Turkish, and Persian—we find a landscape saturated with the rhetoric of malice. What is most harrowing is that this vitriol does not stem only from the uneducated, but from the “intellectual elite” and university professors. When a scholar appears on an Arabic screen, speaking with the tongue of a medieval fascist to issue a fatwa against a nation, it puts the collective conscience of that society under a grim spotlight.

These media outlets project a distorted image of the Kurd, framing them as an “existential threat,” a “separatist,” or an “infidel.” This is the systematic “Demonization” of a nation. When a human being is stripped of their humanity through the media, their murder is normalized. This is the psychological trauma that Kurds endure daily as they watch their identity being desecrated on global screens.

  1. The Scene in Aleppo: A Manifesto of Fascism

One of the most agonizing images to recently circulate in social media and Arabic news outlets was the footage of a young girl being thrown from a building in Aleppo by radical militants. This was not just a war crime; it was a manifesto of a terrifying mentality.

As they committed this atrocity, the militants shouted “Allahu Akbar” (God is Great) and hurled the most dehumanizing insults at her. This is the ISIS-legacy: the use of the Divine name to justify the torture of the innocent. This scene revealed that, for these extremist groups, the Kurdish woman is viewed merely as “spoils of war” whose dignity must be shattered. It marks the moral bankruptcy of a culture that allows the most heinous crimes to be committed in the name of the sacred. This girl is the symbol of the immense suffering the Kurdish nation endures under the yoke of fascist mentality.

  1. The End of Caliphates and the Necessity of Mental Metamorphosis

Our neighbors—Turks, Persians, and especially Arabs—must realize that the era of Caliphates and expansionist empires is dead. Today’s world belongs to human rights, democracy, and the recognition of “the Other.” The Middle East can no longer be governed by the ghost of the 7th century or the rigid, suffocating nationalism of the 20th.

Kurdistan, the “Cradle of Civilization,” has the inherent right to preserve its soul. We do not seek the erasure of any nation; we seek equality. But how can we speak of “coexistence” when their airwaves only sow the seeds of hatred? Coexistence requires dialogue, not fatwas; it requires mutual recognition, not dehumanization.

  1. Despair Between the Screens: Where are the Intellectuals?

As Kurds, caught between the screens of our phones and our televisions, we face a tidal wave of disillusionment. We search for a single piece of good news, a solitary humanitarian voice from the “intellectual elite” of our neighbors that says: “Killing Kurds is a crime; erasing the Kurdish language is a shame.”

Instead, we are met with a deathly silence. Many intellectuals who champion human rights in European cafes become staunch nationalists when the subject turns to the Kurds. This silence is an accomplice to the executioner. The conscience of a nation is questioned when its thinkers, who should be the living pulse of society, become the apologists for the fascism of their regimes.

VII. A Call to PEN International

From the heart of Kurdistan’s agony, we appeal to PEN International and all literary and humanitarian centers of the world:

  1. Protect the Language: The Kurdish language is facing systemic eradication. International pressure must be exerted on occupying states to guarantee the right to mother-tongue education.
  2. Halt Media Malice: There must be international monitoring of media outlets that disseminate hate speech and religious decrees calling for the slaughter of Kurds. These are not merely channels; they are instruments of “Psychological Genocide.”
  3. Safeguard Writers and Thinkers: In all parts of Kurdistan, poets and writers are imprisoned or assassinated for their words. PEN must be the voice of these silenced pens.
  4. Condemn the Atrocities in Rojava: What is happening in Afrin and Aleppo is an attempt at demographic change and the uprooting of a civilization. The world cannot remain silent in the face of the tragedy of the girl in Aleppo.

Conclusion: A Dream for a Lucid Horizon

The Kurdish people were not created for death and mourning alone. We are a living nation, possessing a rich literature, a philosophy brimming with life, and an infinite love for freedom. The Middle East without the Kurds is a garden robbed of its most vibrant color.

We yearn for a life of dignity. We dream of a day when our children learn the word “Peace” in their mother tongue in a classroom, rather than the word “Martyr” in a bomb shelter. The mentality of fascism must crumble to make way for a humanitarian ethic. This is not only the right of the Kurds; it is the duty of every free human being and every writer with a living conscience.

Let our pens be shields against their swords. Let our words be the medicine for the deep wounds of a nation whose only “crime” is the desire to simply be.

The pen must be the scream for that silence which has been draped over Kurdistan for far too long.

Kurdish Pen Co-Chairs

Miran Abraham & Rojbîn Perîşan

بانگه‌وازێک لە له پێنی کورده‌وە هاواری بێدەنگی؛ بانگەوازێکی کراوە بۆ “پێنی نێودەوڵەتی” و ویژدانی جیهان لە پەراوێزی سڕینەوەی ناسنامەی کوردیدا

/in , , ,

بانگه‌وازێک لە له پێنی کورده‌وە

هاواری بێدەنگی؛ بانگەوازێکی کراوە بۆ “پێنی نێودەوڵەتی” و ویژدانی جیهان لە پەراوێزی سڕینەوەی ناسنامەی کوردیدا

پێشەکی: جوگرافیای ئازار و فەلسەفەی مانەوە

لەو شوێنەی کە مێژوو بە خوێن دەنووسرێتەوە و جوگرافیا بە سنووری دەستکرد لەت‌وپەت کراوە، گەلێک هەیە کە ناوی “کورد”ە. ئەم نەتەوەیە، کە وەک داربەڕووەکانی چیاکانی سەرکێشە، نەک تەنیا بۆ خاکی خۆی، بەڵکوو بۆ پاراستنی شکۆی مرۆڤایەتی لە جەنگدایە. لێرەدا، لەم وتارەدا، مەبەست تەنیا گێڕانەوەی ڕووداوە سیاسییەکان نییە، بەڵکوو هەڵماڵینی ئەو پەردە ئەستوورەیە کە بەسەر عەقڵییەتێکی فاشیست و ڕەگەزپەرستدا کێشراوە؛ عەقڵییەتێک کە دەیەوێت زمان، کولتوور و بوونی گەلێک لەناو ببات. ئەمە هاوارێکی ئەدەبی و فەلسەفییە لە قوڵایی برینەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە بۆ ناوەندی قەڵەم (پێنی نێودەوڵەتی).

یەکەم: زمان وەک ماڵ؛ کاتێک زمان دەبێتە سەنگەر

مارتن هایدیگەر دەڵێت: “زمان ماڵی بوونە.” کەواتە کاتێک گەلێک لە زمانەکەی بێبەش دەکرێت، لە ڕاستیدا لە “بوونی خۆی” بێبەش کراوە. منداڵی کورد، لە باکوورەوە تا باشوور، لە ڕۆژهەڵاتەوە تا ڕۆژئاوا، هێشتا لە سەدەی بیست و یەکەمدا لە مافی سەرەتایی خوێندن بە زمانی دایک بێبەشن. ئەمە تەنیا سیاسەت نییە، ئەمە “جینۆسایدی سپی”یە. کاتێک منداڵێک ناچار دەکرێت بە زمانێک بیر بکاتەوە کە زمانی دایکی نییە، پڕۆسەی دابڕان لە ڕەگ و ناسنامە دەست پێدەکات.

لە ڕۆژئاوای کوردستان (سووریا)، کە ئێستا لە ژێر ئاگری جەنگ و داگیرکاریی تورکیا و میلیشیا توندڕەوەکاندایە، قوتابخانەکان لەبری ئەوەی ببنە مەڵبەندی زانست، بوونەتە مەیدانی سەپاندنی زمانی نەتەوە سەردەستەکان و سڕینەوەی مێژووی کورد. زمانی کوردی، کە یەکێکە لە کۆنترین و دەوڵەمەندترین زمانە ئاریاییەکان، لە ژێر هەڕەشەی فەوتاندایە. پاراستنی ئەم زمانە، پاراستنی جیاوازیی کولتووریی مرۆڤایەتییە.

دووەم: ڕۆژئاوا (سووریا)؛ لە نێوان چەکوشی ڕژێم و سندانی فاشیزمی ئایینیدا

دۆخی کورد لە ڕۆژئاوای کوردستان نموونەی بەرجەستەی مەینەتییەکی بێ کۆتاییە. ئەگەر دوێنێ ڕژێمی بەعسی بەشار ئەسەد بە ناوی “ناسیۆنالیزمی عەرەبی” کوردانی دەچەوساندەوە، ئەمڕۆ ئەو تاقمانەی خۆیان بە “ئۆپۆزسیۆن” دەناسن، کارەساتێکی گەورەتر دەخوڵقێنن. ئەمانە نەک تەنیا لە ڕووی سیاسییەوە فاشیزمن، بەڵکوو بەرگی ئایینییان پۆشیوە و “جیهاد” دژی کورد ڕادەگەیەنن.

ئێمە دەبینین کە حوکمڕانیی ئێستای ناوچە داگیرکراوەکانی وەک حەلەب، عەفرین، سەرێکانی و گرێ سپی، لە ڕژێمی ئەسەد خراپترە. لێرەدا فەتوای ئایینی بەکاردێت بۆ حەڵاڵکردنی خوێنی کورد. ئەمە ئەو عەقڵییەتەیە کە هیچی کەمتر نییە لە داعش. لە کاتێکدا کورد پێشەنگی شەڕی دژی تاریکپەرستی بوو، ئێستا لە لایەن هەمان ئەو هێزانەوە دەکرێتە ئامانج کە تورکیا پشتگیرییان دەکات. ئەمە تەنیا جەنگی خاک نییە، جەنگی عەقڵییەتەکانە: عەقڵییەتی دیموکراسی و پێکەوەژیان لە بەرامبەر عەقڵییەتی خەلافەت و سڕینەوەی ئەویتر.

سێیەم: شاشەکانی ڕق؛ میدیای عەرەبی و دروستکردنی “دڕندە، کافر” لە کورد

بە داخەوە، کاتێک سەیری تەلەفزیۆنە عەرەبییەکان، تورکییەکان و فارسییەکان دەکەین، بێجگە لە وتاری ڕق و کینە هیچی تر نابینین. ئەوەی جێگەی سەر سوڕمانە، تەنیا خەڵکی ئاسایی نین کە بێڕێزی بە کورد دەکەن، بەڵکوو “نوخبەی ڕۆشنبیر” و مامۆستایانی زانکۆن. کاتێک مامۆستایەکی زانکۆ لە کەناڵێکی عەرەبییەوە بە زمانی فاشیستێکی سەدەکانی ناوەڕاست دەدوێت و فەتوای جیهاد دژی کورد دەدات، لێرەدا ویژدانی تەواوی نەتەوەی عەرەب دەچێتە ژێر پرسیارەوە.

ئەم میدیایانە وێنەیەکی شێوێندراو لە مرۆڤی کورد نیشان دەدەن. ئەوان کورد وەک “هەڕەشە”، “جوداخواز” یان “کافر” دەناسێنن. ئەمە پڕۆسەی بە “دێوکردن ” (Demonization)ی نەتەوەیەکە. کاتێک مرۆڤێک لە ڕێگەی میدیاوە لە مرۆڤبوون دادەماڵرێت، کوشتنی دەبێتە کارێکی ئاسایی. ئەمەیە ئەو کارەساتەی کە ڕۆژانە کورد لە ڕێگەی سکرینەکانەوە دەیبینێت و باری دەروونیی نەتەوەیەکی تێک داوە.

چوارەم: دیمەنی کچەکەی حەلەب؛ مانیفێستۆی فاشیزم

یەکێک لە دیمەنە هەرە تراژیدی و دڵتەزێنەکان کە ئەم دواییانە لە سۆشیاڵ میدیا و کەناڵە عەرەبییەکان بڵاو بووەوە، دیمەنی خستنەخوارەوەی کچێکی گەنج بوو لە باڵەخانەیەکی شاری حەلەب لە لایەن چەکدارە توندڕەوەکانەوە. ئەو دیمەنە تەنیا تاوانێکی جەنگ نەبوو، بەڵکوو مانیفێستۆی عەقڵییەتێکی ترسناک بوو.

چەکدارەکان بە دەنگی بەرز هاواری “ئەڵاهو ئەکبەر”یان دەکرد و جنێوی ناشیرینیان بە کچەکە دەدا. ئەمە هەمان مێنتاڵێتی داعشە کە تێیدا ناوی خودا بۆ ئەشکەنجەدان و کوشتنی مرۆڤ بەکاردێت. ئەم دیمەنە دەریخست کە لە لای ئەو تاقمە توندڕەوانە، ژنی کورد تەنیا “دەستکەوتی جەنگ”ە و دەبێت شکۆکەی بشکێنرێت. ئەمە نیشانەی شکستی ئەخلاقیی ئەو کۆمەڵگەیەیە کە ڕێگە دەدات بە ناوی پیرۆزییەکانەوە، نزمترین جۆری تاوان ئەنجام بدرێت. ئەم کچە سیمبۆلی ئەو هەموو ئازارەیە کە نەتەوەی کورد لە ژێر دەستی عەقڵییەتی فاشیستیدا دەیچێژێت.

پێنجەم: کۆتایی سەردەمی خەلافەتەکان و پێویستیی گۆڕانی عەقڵییەت

پێویستە نەتەوەکانی دراوسێ (تورک، فارس و بە تایبەتی عەرەب) لەوە تێبگەن کە سەردەمی خەلافەت و ئیمپراتۆرییەتەکان کۆتایی هاتووە. جیهانی ئەمڕۆ جیهانی مافی مرۆڤ، دیموکراسی و دانپێدانانە بە “ئەویتر”دا. ناتوانرێت چیتر بە عەقڵییەتی سەدەی حەوتەم یان بە بیری ناسیۆنالیستیی وشکی سەدەی بیستەم حوکمی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بکرێت.

کوردستان وەک “لانکەی شارستانییەت” مافی خۆیەتی کە زمان و کولتووری خۆی بپارێزێت. ئێمە داوای سڕینەوەی هیچ نەتەوەیەک ناکەین، بەڵکوو داوای یەکسانی دەکەین. بەڵام کاتێک دەبینین کەناڵە تەلەفزیۆنییەکانیان تەنیا ڕق دەچێنن، چۆن دەتوانین باس لە پێکەوەژیان بکەین؟ پێکەوەژیان پێویستی بە دیالۆگ هەیە، نەک فەتوا. پێویستی بە ناسینی یەکتر هەیە، نەک سووکایەتیکردن.

شەشەم: نائومێدیی لە نێوان سکرینەکاندا؛ کوا ڕۆشنبیرانی ئەوان؟

ئێمەی کورد، لە نێوان شاشەی مۆبایلەکانمان و تەلەفزیۆنەکانماندا، ڕۆژانە ڕووبەڕووی شەپۆلێکی گەورەی بێ ئومێدی دەبینەوە. ئێمە بە دوای هەواڵێکی باشدا دەگەڕێین، بە دوای دەنگێکی مرۆڤدۆستانە لە نێو “نوخبەی ڕۆشنبیری” (عەرەب، تورک، فارس) دەگەڕێین کە بڵێن: “کوشتنی کورد تاوانە، سڕینەوەی زمانی کوردی شەرمەزارییە.”

بەڵام ئەوەی دەبینرێت، بێدەنگییەکی مەرگبارە. زۆرێک لەو ڕۆشنبیرانەی کە لە ئەوروپا باس لە مافەکانی مرۆڤ دەکەن، کاتێک دێتە سەر باسی کورد، دەبنە ناسیۆنالیستێکی توندڕەو یان لە باشترین حاڵەتدا بێدەنگ دەبن. ئەم بێدەنگییە، هاوکارییە بۆ بکوژ. ویژدانی نەتەوەیەک کاتێک دەخرێتە ژێر پرسیارەوە کە ڕۆشنبیرەکانی، کە دەبێت ویژدانی زیندووی کۆمەڵگە بن، ببنە پاساوهێنەر بۆ فاشیزمی دەسەڵاتەکانیان.

حەوتەم: بانگەواز بۆ “پێنی نێودەوڵەتی ” (PEN International)

ئێمە لێرەوە، لە ناو جەرگەی ئازارەکانی کوردستانەوە، بانگەواز بۆ ڕێکخراوی “پێن” و هەموو ناوەندە ئەدەبی و مرۆییەکانی جیهان دەکەین:
١. پاراستنی زمان: زمانی کوردی لە ژێر هەڕەشەی سڕینەوەدایە. پێویستە گوشار بخرێتە سەر وڵاتانی داگیرکەر بۆ ئەوەی مافی خوێندن بە زمانی دایک بۆ منداڵانی کورد دابین بکەن.

٢. ڕاگرتنی ڕق و کینەی میدیایی: پێویستە چاودێرییەکی نێودەوڵەتی هەبێت بۆ ئەو میدیا و کەناڵانەی کە وتاری ڕق و فەتوای کوشتن دژی گەلی کورد بڵاو دەکەنەوە. ئەمانە تەنیا میدیا نین، بەڵکوو ئامێری “کۆمەڵکوژیی دەروونی”ن.

٣. پاراستنی ڕۆشنبیران و نووسەران: لە هەموو پارچەکانی کوردستان، نووسەران و شاعیران بەهۆی وشەکانیانەوە دەخرێنە زیندان یان تیرۆر دەکرێن. پێویستە “پێن” دەنگی ئەم قەڵەمە کپکراوانە بێت.

٤. سەرکۆنەکردنی تاوانەکان لە ڕۆژئاوا: ئەوەی لە عەفرین و حەلەب و ناوچەکانی تری ڕۆژئاوا دەگوزەرێت، تەنیا شەڕی سیاسی نییە، بەڵکوو هەوڵدانە بۆ گۆڕینی دیموگرافی و لەناوبردنی ڕەگی نەتەوەیەک. جیهان نابێت بەرامبەر دیمەنی کچەکەی حەلەب بێدەنگ بێت.

کۆتایی: خەونێک بۆ ئاسۆیەکی ڕوون

لە کۆتاییدا، دەڵێین: کورد گەلێک نییە تەنیا بۆ مردن و گریان دروست بووبێت. ئێمە گەلێکی زیندووین، خاوەن ئەدەبێکی دەوڵەمەند، فەلسەفەیەکی پڕ لە ژیان و عەشقێکی بێ سنوورین بۆ ئازادی. ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەبێ کورد وەک باخچەیەک وایە کە یەکێک لە ڕەنگە هەرە جوانەکانی لێ زەوت کرابێت.

ئێمە خوازیاری ژیانێکی مرۆڤانەین. خوازیاری ئەوەین کە منداڵەکانمان لە قوتابخانەکاندا بە زمانی دایکیان فێری وشەی “ئاشتی” ببن، نەک لە ژێر بۆردوماندا فێری وشەی “شەهید” بن. پێویستە عەقڵییەتی فاشیزم تێک بشکێت و جێگەی خۆی بۆ عەقڵییەتێکی مرۆیی چۆڵ بکات. ئەمە تەنیا مافی کورد نییە، ئەمە ئەرکی هەموو مرۆڤێکی ئازادیخواز و هەموو خاوەن قەڵەمێکی ویژدان زیندووە.

با قەڵەمەکان ببنە قەڵغان لە بەرامبەر شمشێرە توندڕەوەکان. با وشە ببێتە دەرمان بۆ برینە قووڵەکانی نەتەوەیەک کە تەنیا تاوانی ئەوەیە دەیەوێت “خۆی” بێت.

قەڵەم، دەبێت هاواری ئەو بێدەنگییە بێت کە ساڵانێکی درێژە بەسەر کوردستاندا کێشراوە.

RÊZIKNAMEYA PENA KURD A DERBASDAR

/in , , ,

 

NAVENDA PENa KURD

Mêjûya Pejirandina Rêbazê: 1988/ Almanya

Nûkirina Rêbazê: Kongreya Dehemîn, Almanya/Oldenburg (22/06/2019)

AVAKIRINA PENa KURD

Hîmên avakirina Navenda PENa Kurd, di sala 1980’yî de bi hewldanên rewşenbîrên kurd ên li derveyî Kurdistanê hatin danîn.

Sala 1988’an, di Civîna Giştî ya PENa Navneteweyî ya ku li Cambridge-Îngilistanê hat çêkirin de, hat pêşniyazkirin ku “Navenda PENa Kurd” ava bibe. Civîna Giştî ya PENa Navneteweyî ev pêşniyaz pejirand û Navenda PENa Kurd ava bû.

Bi vî awayî Navenda PENa Kurd li derveyî welêt, di mercên sirgûniyê de, li Almanyayê, bû navendeke fermî ya PEN Navneteweyî û li gor Rêbazeke amadekirî, dest bi xebatên xwe kir.

HÊMANÊN BINGEHÎN

Navê Saziyê

Xal 1- Navê Saziyê “Navenda PENa Kurd” e. Nivîsîna “PENa Kurd” tê wateya “Navenda PENa Kurd”

Navenda Saziyê

Xal 2- Navenda PENa Kurd Amed e.

Xal 3- PENa Kurd, li ser Hêmanên Bingehîn ên PENa Navneteweyî hatiye avakirin.

PENa Kurd, azadiya ramanê diparêze û astengkirina ragihandina ramanê napejirîne.

Wêje sînoran nas nake, PENê bi vê hişmediyê tevdigerin.

Di her rewşê de û bi taybetî di rewşa şer de, hunermend û berhemên hunerî li hember siyaseta nijadperestiyê tên parastin. Endamên PENê li hemberî serdestiya çînî, neteweyî, nijadî û zayendî, têdikoşin; ji bo ramana azad û aştiya cîhanê dixebitin.

PENa Kurd, azadiya çapemeniyê diparêze, sansorê napejirîne, piştgiriyê dide çapemeniya azad.

PENa Kurd kiryarên neheq ên hikûmat û dewletan rexne dike, li dijî van kiryaran kampanyayan li dar dixe.

PENa Kurd bêyî cudahiya neteweyî, nijadî, zayendî, zimanî, reng û olî; hemû nivîskar, wergêr, edîtor, rojnamevan û weşangerên ku van armancan dipejirînin, destek dike.

Li hemberî tundrewiya siyasî, nijadperestî, olperestî û zayendkariyê têdikoşe û piştgiriya kesên ji ber van sedeman di bin hêrîşan de ne û ji ber hebûnên xwe yên xwezayî di bin çav û xetereyê de ne, dike.

Çi li Kurdistanê û çi jî li devereke din a dinyayê neheqî, zordarî, çewisandin hebe, PENa Kurd li hember radibe, bertekan nîşan dide.

Xal 4- Peywira sereke ya PEN a Kurd, lihemberderketina qedexekirin, asîmîlasyon û astengkirina zimanê kurdî ye.

PENa Kurd, ziman û wêjeya kurdî bi dinyayê dide nasandin û di navbera ziman û wêjeya gelên din de wek pirekê rol digire.

PENa Kurd ji bo parastin, pêşketin û pêşxistina zimanê kurdî xebatan dike. Sazî û kesên ku di warê ziman, wêje, çand û hunera kurdan de xebatê dikin, destek dike.

PENa Kurd piştgiriya xebatên li çar aliyê Kurdistanê yên ji bo ku kurdî bibe zimanê fermî yê rêveberî, perwerdehî, bazirganî û civakî, dike.

PENa Kurd têkoşîna ji bo “perwerdehiya bi kurdî” ya li Kurdistanê û derveyî Kurdistanê destek dike.

PENa Kurd han dide ku nivîskar, hunermend, bîrmend û rewşenbîrên kurd xebatên xwe bi kurdî bikin.

PENa Kurd ji bo danasîna çand û hunera kurdî xebatan dike.

PENa Kurd hewl dide ku tevahiya nivîskarên kurd di bin banê xwe de bicivîne û yekîtiya nivîskarên Kurdistanê xurtir bike.

Cure û Qadên Xebatê

Xal 5- Ji bo Hêmanên Bingehîn û armancên xwe yên ku hatine destnîşankirin PENa Kurd;

Hejmara endamên xwe zêde dike.

Beşdarî civîn û çalakiyên PENa Navneteweyî dibe. Raporên pêwîst pêşkêş dike.

Konferans, panel, semîner û komxebatan li dar dixe.

Komên xwendina wêjeya kurdî saz dike, destekê dide kes û komên ku bi vê mebestê xebatê dikin.

Beşdarî çalakiyên ku ji aliyê saziyên din ve ji bo zimên, wêje, çand û hunerê tên kirin, dibe.

Xebatên standartkirin û pêşxistina zaravayên kurdî han dide û destek dike.

Çapkirin û danasîna berhemên endamên xwe destek dike.

Ji bo berhemên wêjeyî yên kurdî wergerin zimanên biyanî hewl dide.

Ji bo pêşketina weşangeriya kurdî hewl dide.

Bernameyên rojên taybet ên neteweyî û navneteweyî li dar dixe.

Li gor derfetan desteka dadî dide endamên xwe.

Endametî

Xal 6- Nivîskar, rojnamevan, edîtor, wergêr, zimanzan, weşanger, akademîsyen ên li ser; ziman, wêje, çand û hunera kurdî xebatan dikin, bi şertê ku “Hêmnanên Bingehîn” ên vê rêbazê qebûl dikin û herî kêm xwediyê du berhemên weşandî ne, dikarin bibin endamên PENa Kurd.

Kesên ku derfeta weşana berhemên xwe bi dest nexistibin, lê bi nivîsên xwe yên di rojname, kovar, malperên internetê de wek nivîskar hatibin nasîn jî dikarin bibin endam.

Nivîskar, rojnamevan, edîtor, wergêr, zimanzan, weşanger û akademîsyenên Kurdistanî yên ku bi zimanekî biyanî dinivîsin jî, bi biryara Komîteya Birêvebera Giştî (KBG) ya bi yekdengî, dikarin bibin endam.

Endametiya Rûmetê û Endametiya Piştgir

Xal 7- KBG dikare endametiya rûmetê bide nivîskarên kurd ên bi helwest û xebatên xwe bûbin malê civakê. Her wiha, nivîskar, rojnamevan, edîtor, wergêr, zimanzan, weşanger û akademîsyenên ne kurd, lê bi xebatên xwe wek dostên kurd û parêzvanên zimanê kurdî tên naskirin, heke werin pêşniyazkirin an KBG daxwaz bike û ew kes bi xwe jî bixwazin, dikarin wek endamên rûmetê werin pejirandin.

Endamên rûmetê salaneya endametiyê nadin.

Endamên rûmetê dikarin tevlî xebatan û civînên pêwist bibin, lê mafê wan ê dengdayînê nîn e.

Kesên ku bi gotin, kirin û bexşan piştgiriyê bidin PENa Kurd lê taybetiyên wan ên takekesî ji bo endambûna PENa Kurd ne guncaw bin dikarin wek endamên piştgir werin pejirandin.

Endamên piştgir dikarin tevlî xebatan û civînên pêwist bibin lê mafê wan ê dengdayînê û nasnamewergirtinê tune ye.

Serlêdana Endametiyê

Xal 8- Kesên ku li gor vê Rêbazê mafê wan ê endametiya PENa Kurd hebin, dikarin serlêdana endametiyê bikin.

Serlêdan bi “Daxwazname û Danasîna Endametiya PENa Kurd” û bi dagirtina “Forma Endametiyê” pêk tê.

Piştî ku dem û cihê civîna giştî tê diyarkirin, nirxandina serlêdanên endaman tê rawestandin; ango nirxandina serlêdanên kesên ku piştî dem û cihê civîna giştî hatiye diyarkirin serî li endametiyê didin, li benda KBG’ya nû tê hiştin.

Şert û mercên pejirandin an redkirina serlêdanên endametiyê û karên ku dê werin kirin di belgeya “Revebirnameya PENa Kurd” de tên destnîşankirin.

Endamên PENa Kurd di heman demê de, dibin endamên PENa Navneteweyî.

Ji Endametiyê Derketin

Xal 9- Her endamek dikare bi daxwaznameyeke fermî ya nivîskî ji endametiyê derkeve. KBG piştî serlêdana endamê/a ku ev daxwaz kiriye, di civîna xwe ya yekemîn de, bê nîqaş daxwazê erê dike. Bi nivîsekê kesê/a têkildar agahdar dike.

Ji Endametiyê Derxistin

Xal 10 – KBG dikare;

Endamên bi axaftin, nivîsîn û bi tevgera xwe, li dijî “Hêmanên Bingehîn” ên vê Rêbazê tevdigerin;

Endamên ku peywirên xwe yên endametiyê bi cih naynin, ji endametiyê derxîne.

Endamên ku du salan li ser hev heqê endametiya xwe neşînin, piştî ku ji aliyê KBG’yê ve bi awayekî fermî bên agahdarkirin, dikarin ji endametiyê werin derxistin. Heke bixwazin careke din bibin endam, divê ji nû ve forma endametiyê dagirin û serlêdana wan ji aliyê KBG’yê ve bê nirxandin.

Kesên ku ji aliyê KBG’yê ve wek endam tên pejirandin û bi “Nameya Pîrozbahiyê/Bixêrhatinê” tên agahdarkirin, heke di nava sê mehan de heqê endametiya xwe ranezînin ser hesabê Navenda PENa Kurd, piştî şiyarkirina ji aliyê KBG’yê ve, dê ji endametiyê werin derxistin.

Bicihanîna vî karî di belgeya “Rêvebirnameya PENa Kurd” de tê destnîşankirin.

Organên PENa Kurd

Xal 11- Organên PENa Kurd ev in.

  1. Civîna Giştî (Kongre)
  2. Komîteya Birêvebiriya Giştî (KBG)
  3. Komîteya Berfireh a Şêwrê
  4. Komîteyên Domdar
  5. Komîteyên Alîkar ên Demî
  6. Nûnertî
  1. CIVÎNA GIŞTÎ (KONGRE)

Xal 12- Civîna Giştî,  ji tevaya endamên PENa Kurd pêk tê û organa herî bilind a PENa Kurd e.

Civîna Giştî, li ser xalên jêr biryardar e;

Guhertin an nûkirina, mebestên (armancên) PENa Kurd.

Guhertin an nûkirina Rêbaza PENa Kurd.

Erêkirin an redkirina Rapora Xebatê û Rapora Darayî ya KBG’yê.

Hilbijartina Komîteya Birêvebir a Giştî (KBG)

Erêkirin an redkirina rapor û pêşniyazên endaman û KBG’yê.

Dayîna birayra dawîn a têkildarî serlêdana endamên ku ji aliyê KBG’yê ve ji endametiyê hatine derxistin.

Dawîlêanîna Saziyê.

Guherîna çar xalên destpêkê ku di bin serenavê “Hêmanên Bingehîn” û xala “Hevserokatiyê” ya 21’emîn a di vê Rêbazê de hatine nivîsîn, bi  erêkirina 2/3 endamên hazir ên li Civîna Giştî pêkan e.

Amadekarî û Lidarxistina Civîna Giştî

Xal 13- Civîna Giştî ya asayî, sê salan carekê bi tevlîbûna endamên ku endametiya wan didome, li cihê ku KBG’yê diyar kiriye dicive.

Hûrgiliyên amadekarî û xebatên Kongreyê yên wek;

Amadekariyên Civîna Giştî, Rojeva Civîna Giştî, Xalên Rojevê, Vekirina Civîna Giştî, Hilbijartina Rêvebiriya Civîna Giştî (Dîwana Kongreyê), Amadekirina Dosyayê ji bo Dîwanê, Dîwana Kongreyê, Desteya Hilbijartinê, berendambûn û hilbijartin, di belgeya “Rêvebirnameya PENa Kurd” de tên destnîşankirin.

Kongreya Awarte

Xal 14- Komîteya Birêvebir a Giştî, pêwîst bibîne, dikare biryara Civîna Giştî ya Awarte bide.

Ji pêncan yekê (1/5) tevahiya endaman jî dikarin bi awayekî nivîskî ji KBG’yê daxwaza civîna awarte bikin.

Di belgeya, “Rêvebirnameya PENa Kurd” de şert û mercên Civîna Giştî ya Awarte tên destnîşankirin.

Di KBG’yê de Nunertiya Çar Aliyan û ya Derveyî Welêt

Xal 15- Civîna Giştî hewl dide ku ji her çar aliyan û ji derveyî welêt herî kêm yek esîl, yek yedek endam di KBG’yê de cih bigire.

Ji ber ku Navenda saziyê li Amedê ye, divê herî kêm sê asîl û du yedek, ji endamên Bakur, ji bo KBG’yê werin hilbijartin.

Heke ji bo berendametiyê serlêdana endamên ji aliyekî nîn bin; endamekî/e ji wî aliyî yê/a ku li derveyî welêt dijî, dikare ji bo nûnertiya wî aliyî were hilbijartin.

Di KBG’yê de Hebûna Endamên Jin

Xal 16- PENa Kurd di her warê jiyanê de girîngiyê dide  hebûna jinan. Bo wê çendê, divê di lîsteya esîl a KBG’yê de herî kêm 3 jin; bi yedekan ve jî herî kêm 5 jin  (3+2) cî bigirin. Heke berendamên jin pirtir bin li gor hejmara dengên ku wergirtine tên hilbijartin.

Hejmara berendamên jin kêmî hejmarên ku hatine diyarkirin be, berendamên jin hemû tên hilbijartin.

Di KBG’yê de Temsîla Zaravayên Kurdî

Xal 17-  PENa Kurd girîngiyê dide hemû zaravayên kurdî, zaravayan diparêze, ji bo pêşketina zaravayan hewl dide.

Heke pêkan be, di KBG’yê de herî kêm nûneriya sê zaravayên kurdî (Kurmancî, Soranî, Kirmanckî) hebe.

Bi taybetî ji bo ku endamên kirmanc di KBG’yê de cih bigirin, endamên PENa Kurd hestiyar tevdigerin.

  • KOMÎTEYA  BIRÊVEBIR A GIŞTÎ (KBG)

Xal 18- Pîştî Civîna Giştî, Komîteya Birêvebir a Giştî (KBG) komîteya biryardar e.

KBG ji neh endamên esîl û şeş endamên yedek ên ku di Civîna Giştî de, ji bo sê salan hatine hilbijartin, pêk tê.

Li gor pêwistiyan KBG dikare pêşniyaz bike ku hejmara rêvebiriyê kêm an zêde bibe. Bi erêkirina Civîna Giştî, di wê kongreyê de bi qasî hejmara nû endamên KBG’yê tên hilbijartin.

Heta pêkan be, pêwist e ji wan 9 endamên esîl ên KBG’yê 3 endam ji Bakur, 2 endam ji Başûr, 2 endam ji Rojhilat û 2 endam jî Rojavayê Kurdistanê bin. Her wiha ji 6 endamên cihgir jî pêwist e 3 ji Bakur, 1 ji Başûr, 1 Rojhilat û 1 jî ji Rojavayê Kurdistanê be da ku nûneriya çar aliyên Kurdistanê di rêveberiya PENa Kurd de hebe.

Peywirên KBG’yê

Xal 19-  KBG li ser bingeha Rêbazên PENa Kurd û PENa Navneteweyî dixebite. Peywirên KBG’yê ev in;

Bicihanîna biryarên Civîna Giştî.

Xurtkirina têkiliyên bi PENa Navneteweyî û PENên din re.

Amadekirina nivîs û raporên pêwîst ji bo PENa Navneteweyî.

Tevlîbûna kongre, konferans, panel û civînên ji aliyê PENa Navneteweyî û PENên din ve tên lidarxistin.

Lidarxistina konferans, panel, kargeh, komxebat û civînên din ên têkildarî zimên, wêje û hunerê yên navxweyî û navneteweyî.

Parastina azadiya ramanê parastina zimên, wêje, çand û hunera kurdî.

Parastina mafên endaman û nivîskarên din.

Parastina aştiya cîhanê.

Hevkariya bi sazî û rêxistinên ku ji bo heman armancan kar dikin re.

Weşandina kovar û pirtûkan.

Amadekirina fîlm û videoyan.

Bikaranîna medyaya civakî.

Pîrozkirin û yadkirina rojên taybet ên neteweyî û navneteweyî.

Firehkirina tora rêxistinî, zêdekirina endaman.

Avakirina Komîteyên Domdar û yên Alîkar, Komîteya Berfireh a Şêwrê û Nûnertiyên Saziyê.

Amadekirina Civîna Giştî.

Civîna Yekemîn a KBG’yê

Xal 20-KBG piştî Civîna Giştî, herî dereng di nava sê rojan de, bi rojeva “Karbeşiya Navxweyî”, di bin rêvebiriya Serokê/a Dîwana Civîna Giştî de, civîna xwe ya yekemîn pêk tîne.

Di civîna yekemîn de bi dengdanê;

Du Hevserok

Sekreterê/a Giştî

Hesabgir

Tên hilbijartin.

Li gor pêwistiyan KBG dikare endamên xwe yên mayî wek alîgirên Hevserokan, Sekreterê Giştî û Hesabgir peywirdar bike, an jî endamên mayî dikarin bibin serokên Komîteyên Domdar an peywirên din bigirin.

Di vê civîna 1’emîn a KBG’yê de ji bo diyarkirina peywiran bi tenê endamên esîl dikarin deng bidin.

Her wiha endamekî/e esîl ê/a KBG’yê yê/a ku bêyî tu sedeman beşdarî civîn û xebatên navxweyî nebe dikare ji rêveberiya esîl were derxistin û endamekî/e cihgir ê/a ji  heman aliyê welêt ê/a ku dengê herî zêde wergirtiye bikeve dewsa wî/ê.

Dîsa endamên cihgir ên ku bêyî tu sedeman diyar bikin li ser beşdarî 2 civînên KBG’yê nebin, bi biryardana KBG’yê dikarin ji nava komên fermî yên PENa Kurd ên e-mail û aplîkasyonên civakî bên derxistin.

Hevserokatî

Xal 21- Serokatiya PENa Kurd, bi pergala hevserokatiyê pêk tê. Li gor vê pergalê di KBG’yê de; yek jin, yek jî mêr du hevserok cî digirin.

Di warê nûnertî, rayedarî û peywiran de; di nava hevserokan de, wekheviyeke tam heye. Hevserok bi hev re, an her yek bi serê xwe, li welêt û li derveyî welêt, nûnertiya PENa Kurd dikin.

Hevserok, di civîna yekemîn a KBG’yê de tên hilbijartin.

Hevserokên PENa Kurd;

Çavdêrî û bicîanîna biryarên di Civîna Giştî û yên di civînên KBG’yê de hatine dayîn, dikin.

Ji bo kar û xebatê li gor rê û rêbazên PENa Navneteweyî û PENa Kurd, berpirsiyar in.

Çavdêriya xebatên Komîte û Nûnertiyan dikin, di xebatên wan de dibin alîkar.

Li ser navê PEN a Kurd, ji bo raya giştî daxuyaniyan; ji bo endaman giştînameyan belav dikin.

Di nava endam û rêvebiran de hemahengiyê saz dikin.

Bi dorveger civînan bi rê ve dibin.

Hevserok dikarin di nava xwe de karbeşiyê bikin.

Hevserokên KBG’yê nabe ku zêdetirî 2 kongreyên asayî yên li pey hev, werin hilbijartin. Ji bo hevserokek ji nû ve were hilbijartin, divê herî kêm kongreyeke asayî di ser de derbas bûbe.

Serokên Rûmetê

Xal 22- Kesên ku 2 serdeman li ser hev serokatî yan jî hevserokatiya PENa Kurd kiribin û kesên ku ji aliyê KBG’yê ve hatibin pêşniyazkirin, xelateke wêjeyî ya mezin wergirtibin û şayesteyî serokatiya rûmetê/şanaziyê bin bi dengdana vekirî ya di Civîna Giştî de dikarin wek serokên rûmetê bên hilbijartin. Serokên Rûmetê endamên xwezayî yên KBG’yê ne. Dikarin beşdarî civînên KBG’yê bibin, biaxivin, pêşniyazên xwe bînin zimên lê tevlî dengdana biryarên KBG’yê nabin.

Şêweyê Xebatên KBG’yê

Xal 23- Şêweyênlidarxistina civînan, biryar, dengdan, plansazî, rêxistinbûn, encamnameya civînan di belgeya “Rêvebirnameya PENa Kurd” de tên destnîşankirin.

Sekreterê/a Giştî

Xal 24-Sekreterê/a Giştî di civîna yekemîn a KBG’yê de tê hilbijartin. Sekreterê/a Giştî; Serlêdanên endametiyê werdigire, belgeyên wan berhev dike û pêşkêşî civîna KBG’yê dike. Erêkirin an redkirina endametiyê radigihîne kesên ku serlêdan kirine.

Lîsteya endaman, belge, navnîşan, e-mail û belgeyên din ên endaman bi berdewamî nû dike.

Piştî şêwra bi hevserokan re, rojeva civîna KBG’yê amade dike, herî kêm beriya roja diyarkirî bi du rojan endamên KBG’yê ji roj û rojeva civîna KBG’yê agahdar dike.

Roja civînê; li ser înternetê bangî endaman dike, civînê amade dike.

Raporên Komîteyan tên ber destê Sekreterê/a Giştî, ew jî raporan pêşkêşî civîna KBG’yê dike.

Nasnameyên endaman amade dike yan jî dide amadekirin.

Arşîva PENa Kurd digire, rojane nû dike.

Ji bo van kar û xebatan alîkariyê ji endaman dixwaze.

Dahatên Saziyê

Xal 25-  Dahatên PENa Kurd ev in;

Pereyên salaneya endaman. Li Kurdistanê salaneya endaman 30.00 Euro, (Sih Euro) an bi qasî wê, pereyê herêmî ye. Li derveyî Kurdistanê 60.00 Euro (Şêst Euro) ye.

Endamên ku nikaribin salaneya xwe bidin, bi nameyekê KBG’yê agahdar dikin. KBG li ser rewşê biryarekê dide.

Bexşên endam û dilxwazên PENa Kurd.

Hatinên ji çalakiyên wek; konser, konferans û şahiyên piştgiriyê. Firotina pirtûk, kovar, nasnameya PENa Kurd, rozet  û materyalên danasîna PENa Kurd.

Bexşên saziyên navneteweyî yên ku didin projeyên zimên, çand û hunerî, yên komeleyên sîvîl.

Her projeyek ku ji aliyê saziyeke xêrxwazî ve hatibe fînansekirin ku PENa Kurd bi rê ve bibe.

Xerckirina Pereyên Saziyê

Xal 26- Pereyê saziyê tenê di ber lêçûnên xebat û çalakiyan de tê xerckirin. Endamên KBG’yê û hemû endam bi dildarî dixebitin. Tu kes ji kaseya PENa Kurd pereyan nagire.

Hesabgir

Xal 27- Hesabgirê/a PENa Kurd di civîna yekemîn a KBG’yê de tê hilbijartin. Hesabgir berpirsê/a yekemîn ê/a darayî ye. Salaneya endametiyê (dahat) ya endaman û bexşan berhev dike, di deftera kaseya PENa Kurd de tomar dike. Hemû endamên KBG’yê jî di warê berhevkirina salaneya endaman de dikevin nav hewldanan. Bêyî biryara KBG’yê pere nayê xerckirin.

Berpirsê/a amadekirina butçeya saziyê, hesabgir e. Rapora hesab, dahat û lêçûnan li gor belgeya “Rêvebirnameya PENa Kurd” saz û berhev dike. Hesabgir, ji sê mehan carekê, bi nivîskî, rapora hesabên saziyê dide KBG’yê.

Ji bo Civîna Giştî Rapora Darayî amade dike.

Amadekariyên ji bo Civîna Giştî

Xal 28- KBG beriya Civîna Giştî;

  1. Rapora Xebatên KBG’yê
  2. Rapora Darayî ya KBG’yê

Amade dike.

Hûrgiliyên van xebatan di “Rêvebirnameya PENa Kurd” de were destnîşankirin.

  • KOMÎTEYÊN DOMDAR

Xal 29- KBG çar komîteyên domdar ên sereke yên ku PENa Navneteweyî jî ava kirine, ava dike.

  1. Komîteya Nivîskarên ji bo Aştiyê – KNbA
  2. Komîteya Nivîskarên di Zîndanan de – KNdZ
  3. Komîteya Nivîskarên Jin – KNJ
  4. Komîteya Mafê Ziman û Wergerê – KMZW

Ji bilî van komîteyan, KBG dikare komîteyên wek;

  1. Komîteya Têkiliyên bi Çapemeniyê re
  2. Komîteya Teknîkî ya Medyaya Civakî
  3. Komîteya Zaravayên Kurdî
  4. Komîteya Peywendiyên Kurdistanî
  5. Komîteya Têkiliyên bi Endamên li Derveyî Welêt re

Ava bike. Li gor pêwistiyan dikare komîteyên din jî ava bike.

  • KOMÎTEYÊN  ALÎKAR ên DEMÎ

Xal 30- Komîteyên Alîkar ji pisporên karên taybet (ji endamên PENa Kurd an ji kesên  neendam) pêk tên.

Komîteyên Alîkar li gor pêwistiya xebatek, çalakiyek, amadekirina raporekê yan birêvebirina projeyekê ji aliyê KBG’yê yan jî ji aliyê Komîteyeke Domdar ve tên avakirin. Dema proje, xebat an çalakî diqede, peywira komîteya alîkar jî diqede. Komîte der barê xebata xwe de raporekê dide KBG’yê û komîte belav dibe.

Komîteyên Alîkar, bi destê kîjan Komîteyê hatibin avakirin, plansaziya wê jî ji aliyê wê komîteyê ve tê çêkirin.

Komîteyên domdar û yên alîkar ji çend kesan pêk tên, berpirsiyariya komîteyan û şêweya xebat û civînên Komîteyan di belgeya “Rêvebirnameya PENa Kurd”  de tê destnîşankirin.

  • KOMÎTEYA BERFIREH a ŞÊWRÊ

Xal 31- Komîteya Berfireh a Şêwrê ji endamên KBG’yê, Serokên Rûmetê, Komîteyên Domdar û ji endamên çalak ên xebatan nas dikin û dikarin bibin alîkar pêk tê. Pêwistî pê hebe KBG dikare bangî Komîteyên alîkar jî bike. Ew Komîteyeke şêwrê ye.

Li ser daxwaza KBG’yê dicive. Li ser xalên Rojeva ku KBG destnîşan dike, her endamek ramanên xwe pêşkêş dike. Di civînê de xalên rojevê nayên dengdanê. Heke pêwistiya biryarekê hebe, KBG biryara dawîn dide. Encamnameya civîna KBG’yê ji vê komîteyê re jî tê şandin.

  • NÛNERTÎ

Xal 32 – KBG li çar aliyên Kurdistanê û li derveyî welêt li gorî zêdebûna endaman û pêdiviya bi xebatê ya li herêmekê, bajarakî an jî welatekî nûneran diyar dike.

Di nava endamên li herêma xwe de hemahengiyê saz dikin, endamên nû peyde dikin.

Nûnertî li gor “Rêbaz” û “Rêvebirnameya PENa Kurd”  û peywirên ku KBG diyar kirine, dixebite.

Şêweya xebata nûneran (civîn, rapor, biryar) wek şêweya xebatên Komîteyên Domdar e.

Rêvebirnameya PENa Kurd

Xal 33 – KBG li ser  bingeha vê Rêbazê, Rêvebirnameya PENa Kurd amade dike, dikare li Rêvebirnameya amadekirî xalan zêde bike, xalên nû deyne.

Dawîlêanîna Saziyê

Xal 34-  Civîna Giştî rayedar e ku saziyê jihevhilweşîne. Biryareke wisa hatibe dayîn, hemû sermayeyên saziyê bexşî saziyeke ziman an çanda kurdî dibin. Ew Sazî jî tenê ji bo mebestên civakî yên giştî, yan jî ji bo mebestên xêrxwaziyê dikare wan sermayeyan bi kar bîne.

Xal 35-Ev Rêbaz, ji 35 xalan pêk tê. Di Civîna Giştî ya PENa Kurd a Dehemîn de (22/06/2019 Almanya- Oldenburg) hatiye pejirandin.

Di Civîna Giştî ya 12’emîn a Navenda PENa Kurd a li Oldenburg/Almanyayê (06/09/2025) de ev rêzikname wekî derbasdar pejiriye. Ji bo hemû rêvebir, endam û berendaman esas e.

 

Komîteya Birêvebir a Giştî (KBG)

  • Rojvîn Perîşan (Hevseroka Navenda PENa Kurd)
  • Mîran Abraham (Hevserokê Navenda PENa Kurd)
  • Azad Zal (Sekreterê Giştî yê Navenda PENa Kurd)
  • Kakşar Oremar (Berpirsê Darayî yê Navenda PENa Kurd)
  • Abdullah Hîcab (Endamê Desteya Rêveber ê Navenda PENa Kurd)
  • Dîmen Sohrabî (Endama Desteya Rêveber a Navenda PENa Kurd)
  • Omer Fîdan (Endamê Desteya Rêveber ê Navenda PENa Kurd)
  • Salih Demîcer (Endamê Desteya Rêveber ê Navenda PENa Kurd)
  • Şina Fayîq (Endamê Desteya Rêveber ê Navenda PENa Kurd)

20.09.2025